Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 673/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił J. P. od wpisu sadowego w ½ części, zaś w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił w sprawie ze skargi J. P. o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Kr 1273/01.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości [...] zł, nie ma nikogo na utrzymaniu, jest właścicielem domu i gospodarstwa rolnego o łącznej dochodowości [...] zł rocznie, na zabiegi w klinice i leki wydaje miesięcznie [...] zł. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego uzasadnia zwolnienie skarżącego od ponoszenia ½ wpisu sądowego, zaś dalej idący wniosek Sąd uznał za nieuzasadniony.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. P., wnosząc o jego uchylenie w całości. Skarżący podniósł, iż postanowienie zostało wydane na podstawie nieprawdziwych zaświadczeń Urzędów Gmin P. i S. o łącznej dochodowości [...] zł rocznie. Wskazał, iż nieruchomość nie przynosi żadnej dochodowości, bowiem z uwagi na swój wiek ([...] lat) i ciężkie choroby zakazana jest mu wszelka praca. Skarżący podał, iż błędne jest uzasadnienie, że jest właścicielem domu. Skarżący podał ponadto, że nieruchomość jest w stanie ruiny i nie przedstawia żadnej wartości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego J. P. w niniejszej sprawie wykazał, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego wskazują, iż posiada bardzo ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
J. P. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest emerytura w wysokości [...] zł, niemniej jednak należy uwzględnić także pozostałe okoliczności dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, jak i stanu jego zdrowia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej na obecnym etapie sprawy przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych. J. P. jest osobą cierpiącą na szereg schorzeń, ponosi znaczne wydatki na leczenie oraz zakup leków – [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek, w postaci nieruchomości oraz nieruchomości rolnej nie przynosi skarżącemu dochodu. Dom o pow. [...] m2 nie ma podłączenia do prądu i centralnego ogrzewania. Ponadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani innych źródeł dochodu. Powyższe okoliczności wskazują, iż zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.