Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił skarżącą A. J. od kosztów sądowych, odmawiając jej w pozostałym zakresie przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny, wskazał, iż sytuacja skarżącej pozwala na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, o jakim mowa art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwaną- p.p.s.a.), natomiast brak jest podstaw dla uwzględnienia wniosku w zakresie wskazanym w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W ocenie Sądu pierwszej instancji pomoc prawna, jakiej żąda wnioskodawczyni jest najszerszą formą pomocy i przewidziana jest tylko dla osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem nie mają żadnych środków finansowych na pokrycie należności sądowych, a nie dla takich, dla których pokrycie tych kosztów wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W niniejszej sprawie skarżąca A. J. zamieszkuje wraz z 55 letnim synem w domu o powierzchni 80 m2. Jedyny majątek jaki posiada, poza domem, w którym zamieszkuje, to nieruchomość rolna o powierzchni 2,5 ha. Wnioskodawczyni ma 87 lata. Dochód z jakiego utrzymuje się to emerytura w wysokości [...] zł brutto, zaś jej syn otrzymuje rentę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżąca większość swojej emerytury przeznacza na zakup lekarstw. Syn, który mieszka z nią pozostaje na oddzielnym rozrachunku, ale opiekują się nią, sam też się leczy. Ponadto skarżąca podała, że z powodu częściowego spalenia domu, które miało miejsce w maju 2007 r. pozostaje nadal w długach.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, biorąc pod uwagę przedmiot sprawy, wysokość ewentualnych kosztów oraz sytuację majątkową skarżącej, zachodzą podstawy do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przy ocenie sytuacji skarżącej Sąd wziął pod uwagę jej sytuację majątkową i rodzinną. Udzielenie prawa pomocy w przyznanym zakresie zdaniem Sądu pierwszej instancji pozwoli zrealizować konstytucyjną zasadę prawa strony do Sądu i równocześnie będzie stanowiło najkorzystniejszą formę udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawia też w ocenie Sądu charakter postępowania sądowoadministracyjnego, w którym wiele okoliczności uwzględnianych jest przez Sąd z urzędu.
Wskazując na powyższe względy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, odmawiając jej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła A. J., wskazując na konieczność ustanowienia adwokata w sprawie ze względu na stopień skomplikowania sprawy. W uzasadnieniu wniesionego zażalenia skarżąca powołała się na swój podeszły wiek oraz zły stan zdrowia, uniemożliwiający jej prowadzenie sprawy. Ponadto odniesiono się merytorycznie do przedmiotu skargi oraz wskazano na fakt choroby syna. Do zażalenia dołączono dokumenty o stanie zdrowia skarżącej i jej opiekuna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Ogólną zasadą postępowania sądowodministracyjnego jest reguła, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyłom od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy, która jednak jak każdy wyjątek musi być interpretowana zawężająco, co oznacza, że przesłanki jej przyznania muszą być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym przy tym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.) w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Sądu pierwszej instancji, w części odmawiającej przyznania skarżącej adwokata. Ponieważ skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, należało więc rozważyć, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił jej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W tym względzie należy stwierdzić, iż dokonane przez ten Sąd ustalenia oraz ich ocena w odniesieniu do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej nie zostały skutecznie podważone we wniesionym zażaleniu. Podkreślić trzeba, iż warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest taka sytuacja, z której wynika, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem analiza akt przedmiotowej sprawy nie wskazuje na to, by skarżąca w takiej sytuacji się znalazła. Zasadnie zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.