Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia z dnia 11 lutego 2009 r., VII SA/Wa 1780/08 odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu [...] (dalej "Stowarzyszenie") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
Stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stowarzyszenie ma możliwość uzyskiwania środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art.33 ust.1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach, Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.). Stowarzyszenie może prowadzić również działalność gospodarczą, z której dochód służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 Prawa o stowarzyszeniach). Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06).
Stowarzyszenie będące organizacją nie przynoszącą dochodu nie jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 - oba niepublikowane).
Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że stowarzyszenie zwykłe może czerpać środki finansowe na swoją działalność statutową jedynie z zasobów własnych członków w postaci np. składek (art.42 ust.1 Prawa o Stowarzyszeniach). Sąd nie uwzględnił aktualnych możliwości ponoszenia kosztów przez Stowarzyszenie. Powołując się na Konwencję z Aarhus gwarantującą dostęp do sprawiedliwości sądowej, wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art.246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.).
Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Słusznie więc zauważył Sąd I instancji, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego.
Błędnie jednak Sąd I instancji powołał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia art.33 ust.1 i 2 Prawa o stowarzyszeniach, z którego wynika możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenia środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej oraz art.34 Prawa o stowarzyszeniach wskazujący na możliwość prowadzenia przez stowarzyszenie działalności gospodarczej.
Stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się jedynie na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich (art.42 ust.2 Prawa o stowarzyszeniach), co trafnie podniesiono w zażaleniu.
Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie (Regulamin Stowarzyszenia) wynika, iż jego działalność opiera się jedynie na pracy społecznej jej członków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Zasadne jest stanowisko Sądu I. instancji, że strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa.
Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Ponadto wydatkowanie środków na wpis od skargi nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 P.p.s.a., skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada jednak prawu, co uzasadnia oddalenie zażalenia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.184 z związku z art.197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jaki w sentencji.