Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił W. L. od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że W. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach urzędowy formularz PPF, w których domagała się zwolnienia jej od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] w przedmiocie zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę sieci kanalizacji sanitarnej grawitacyjno-tłocznej wraz z przykanalikami w S. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi (pkt I) oraz oddalił jej wniosek w pozostałym zakresie (pkt II). W ustawowym terminie W. L. wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia, domagając się jego uchylenia w części dotyczącej pkt II i kwestionując poczynione w tym zakresie ustalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie skargę oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przytoczył treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004r., sygn. akt FZ 375/04).
Sąd zaznaczył, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych, obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Sąd podniósł, iż ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, że W. L. utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.300 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką wymagającego remontu domu wielkości 120 m² na działce przy ul. [...] w S. oraz użytkuje na podstawie umowy najmu z Zakładem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w S. mieszkanie wielkości 49 m². Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Skarżąca oświadczyła, że miesięcznie wydaje: 450 zł na leczenie, 700 zł na czynsz i inne opłaty związane z mieszkaniem, 280 zł na środki higieny, obuwie, odzież, 740 zł na wyżywienie, 200 zł na dojazdy do pracy, 120 zł na Internet i telewizję kablową.
W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołała skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W. L. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że W. L. posiada stałe źródło utrzymania, z którego osiąga regularny miesięczny dochód w wysokości 3.300 zł brutto. Stanowisko tut. Sądu jest zgodne z orzecznictwem sądowym, gdzie konsekwentnie przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Podkreślić przy tym należy, że – jak wynika z formularza PPF – skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu.
Brak zatem podstaw do uznania, że W. L. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – co przesądza o odmowie ustanowienia dla niej adwokata oraz zwolnienia od wszelkich kosztów sądowych.
Jednocześnie nie mogły odnieść skutku twierdzenia strony o pogorszeniu się stanu jej zdrowia – co uniemożliwia udział w niniejszej sprawie. Przedstawiona dokumentacja lekarska potwierdza jedynie, że W. L. dwukrotnie w przeciągu minionego roku była hospitalizowana, a jej każdorazowy pobyt nie przekraczał kilku tygodni. Z danych przedstawionych przez stronę nie wynika jednakże ani rodzaj schorzenia na jakie cierpi, ani okoliczność, że aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim – w związku z czym brak podstaw, aby przyjąć, że nie jest ona w stanie uczestniczyć w rozprawie przed Sądem – gdzie stawiennictwo jest nieobowiązkowe.
Sąd wskazał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje zatem przymus adwokacki czy radcowski, a strona skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo.
Sąd podkreślił, że sposób, w jaki została sporządzona skarga W. L. wskazuje na jej bardzo dobrą znajomość stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz obowiązującego w tym zakresie prawodawstwa – w związku z czym nie mógł odnieść skutku argument o jej "nieporadności życiowej". Jednocześnie, mając na uwadze przedstawiony przez wnioskodawczynię wykaz kosztów utrzymania, Sąd uznał, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z tego też względu orzeczono o zwolnieniu W. L. od wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł – stosownie do § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193).
W zażaleniu na powyższe postanowienie W. L. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w punkcie drugim, utrzymanie w mocy zwolnienia od wpisu sądowego oraz przydzielenie adwokata. W uzasadnieniu zażalenia powołała identyczne argumenty jak w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego – zły stan zdrowia, komplikacje pochorobowe uniemożliwiające udział w czynnościach sądowych oraz że
"ponoszenie dalszych kosztów jest niemożliwe bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji słusznie uznał, iż skarżąca nie wykazała, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści tego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia przynajmniej części kosztów postępowania, jaki jest warunkiem uwzględnienia żądania prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Prawo pomocy jest uprawnieniem – przywilejem osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i dlatego mogą liczyć na pomoc ze strony państwa, czego wyrazem jest orzecznictwo sądów w tym zakresie. Instytucja ta jest wszak wyjątkiem od reguły ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie skarżącej pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika nie mogło nastąpić, skoro nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów z tym związanych. W zażaleniu na zaskarżone postanowienie skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu przed Sądem I instancji. Skarżąca bowiem nie wskazała nowych istotnych okoliczności, dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy. Tymczasem okoliczności te zostały poprawnie ustalone i rozważone przez Sąd I instancji. Brak szczegółowych zarzutów zwalnia Sąd II instancji od szerszych rozważań w tym zakresie. A zatem zażalenie nie mogło odnieść skutku, bo Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zająć innego stanowiska, niż uczynił to Sąd I instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.