Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 650/15 odmówił M. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. L.. Wskazała, że dochód rodziny stanowi kwota 1.770,07 zł. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, zaś majątek nieruchomy to dom o powierzchni 93 m² o wartości około 100.000 zł. Skarżąca stwierdziła także, że kondycja finansowa jej rodziny jest zła, mąż nie pracuje, a jej dochody są niskie. Ponoszona wysokość opłat wynosi: za media - 116 zł; za energię - 371 zł; za gaz – 289,87 zł; za wodę – 315,80 zł. Nadto spłaca raty pożyczek: PKZP – 625,00 zł; ZFSS – 434,00 zł oraz kredyt hipoteczny – 409,00 zł.
Pismem z dnia 27 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) wyjaśnienie z jakiego tytułu osiąga dochód;
- 2) złożenie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez męża;
- 3) złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące;
- 4) złożenie zeznania podatkowego małżonków za 2014 r.;
- 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za gaz, energię, wodę itp.).
W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła pismo wnioskujące o prolongatę terminu do przedłożenia dokumentów określonych w pkt 2 i 3 wezwania. Nie złożyła wyjaśnień i dokumentów w zakresie pkt 1, 4 i 5 wezwania. Do dnia orzeczenia przez referendarza sądowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżąca wezwania nie wykonała, wobec tego postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 650/15, odmówił on przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 7 stycznia 2016 r. skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Pomimo wezwania referendarza sądowego strona nie wskazała z jakiego tytułu dochód ten jest uzyskiwany. Zaniechała także udokumentowania faktu posiadania przez męża statusu osoby bezrobotnej oraz jakichkolwiek wydatków - kosztów bieżącego miesięcznego utrzymania poniesionych na jedzenie, rachunki, odzież, czy też kosztów utrzymania domu. Nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych i zaznania podatkowego za 2014 r. Dokumentów dotyczących rachunków bankowych i o statusie osoby bezrobotnej nie dołączyła także do wniesionego sprzeciwu. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Nie przedstawiła bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego trudną sytuację materialną rodziny.
Przy piśmie z dnia 9 lutego 2016 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z urzędu pracy informujące, że mąż skarżącej był w okresie od 22 stycznia 1999 r. do dnia 11 września 2008 r. zarejestrowany jako bezrobotny.
Przy piśmie z dnia 22 lutego 2016 r. skarżąca przedstawiła: 1) kopię zaświadczenia o zatrudnieniu w [...] na stanowisku [...] z wynagrodzeniem 3.368,32 zł netto;
- 2) PIT za rok 2014.
W zażaleniu na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2016 r. M. L. wniosła o jego uchylenie. Skarżąca podkreśliła, że w toku postępowania uzupełniła wymagane braki wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszym postępowaniu, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie szczegółowych informacji i przedłożenie dokumentów, z których wynikać będą: tytuł z jakiego strona osiąga dochód; posiadanie przez męża skarżącej statusu osoby bezrobotnej; wydatki na bieżące utrzymanie (dowody opłat za gaz, energię, wodę itp.). Wezwanie obejmowało również zobowiązanie do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz zeznania podatkowego małżonków za 2014 r.. Do chwili orzekania przez Sąd pierwszej instancji w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Dopiero na etapie poprzedzającym złożenie zażalenia strona nadesłała część dokumentów, o które była wzywana.
Jednakże nawet uzupełniony w tym zakresie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem na jego podstawie nie można było dokonać rzetelnej analizy rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Po pierwsze należy wskazać, że deklarowana we wniosku wysokość dochodu (1.770,07 zł) nie pokrywa się z kwotą otrzymywaną przez stronę z tytułu wynagrodzenia za wykonywaną pracę (3.368,32 zł) oraz z dochodami określonymi w zeznaniu podatkowym skarżącej. Po drugie nie można było uznać zaświadczenia o zarejestrowaniu męża skarżącej jako bezrobotnego za dokument, który przedstawia aktualną sytuację członka rodziny skarżącej pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym. Fakt, że K. L. był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 22 stycznia 1999 r. do dnia 11 września 2008 r., nie wyjaśnia kwestii posiadania przez niego statusu bezrobotnego w chwili obecnej.
Po trzecie skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Biorąc zatem powyższe okoliczności pod uwagę należało uznać, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia.
Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.