Uzasadnienie
R. T. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i rodzicami, mając na utrzymaniu jedno dziecko. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni 320 m2. Źródłem dochodów wnioskodawczyni jest jej dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 6000 zł miesięcznie oraz dochód jej męża w kwocie 840 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie ujawniła dochodów osiąganych przez swoich rodziców. Wyjaśniła natomiast, że we wrześniu 2013 r. straciła pracę, gdyż zakład rozwiązał z nią umowę i od tego czasu prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi nieduże dochody. Ma na utrzymaniu dziecko i męża, który obecnie osiąga niewysokie zarobki z powodu likwidacji zakładu, w którym był zatrudniony.
Wnioskodawczyni oświadczyła, że opiekuje się swoimi rodzicami. Wskazała, że dom, w którym zamieszkuje został zakupiony na kredyt, którego miesięczna rata wynosi około 1900 zł miesięcznie. Dodatkowo opłaca szkołę córki w kwocie 600 zł miesięcznie. W ocenie wnioskodawczyni wskazane okoliczności uzasadniają niemożność poniesienia przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów w celu doprecyzowania okoliczności dotyczących wysokości dochodów wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz zarobków jej rodziców, a także posiadanych przez nią oszczędności i majątku, a także relacji dochodów do obciążających budżet domowy kosztów, wnioskodawczyni nadesłała do sądu PID-5 za kwiecień i sierpień 2014 r., potwierdzenie uzyskiwanych dochodów przez jej męża w 2002 r., oświadczenie o braku lokat, wyciągi bankowe swoje i męża z dwóch banków za okres od sierpnia do października 2014 r., faktury za energię, gaz i wywóz nieczystości oraz oświadczenie o braku aut prywatnych i posiadaniu auta "firmowego" marki [...] (nie wskazano modelu, rocznika ani wartości pojazdu).
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r. Referendarz sądowy odmówił R. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że w sprawie nie zachodzi przesłanka zwolnienia od kosztów sądowych przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."
R. T. wniosła sprzeciw od tego postanowienia, w którym wskazała, że nie może uiścić kwotę wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i zarzuciła nienależyte przeanalizowanie przedłożonej przez nią dokumentacji. Skarżąca wniosła o ponowną analizę dokumentów i przyznanie prawa pomocy, wskazując, że uiszczenie wpisu w wysokości 1500 zł przekracza jej możliwości finansowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy.
Od tego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie wykazała wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że uiszczenie wpisu w wysokości 1.500 zł nastąpiłoby z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazała, że obecnie jej dochód zmniejszył się do 3 tys. zł na skutek rozwiązania z nią umowy przez jeden z podmiotów, na rzecz którego świadczyła usługi. Dochód męża wynosi 100 zł. Dokumentacja przedłożona przez nią jest nadal aktualna. Odniosła się także do innych argumentów prezentowanych przez sąd. Załączyła także dokumenty mające świadczyć o jej sytuacji majątkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozpatrując niniejszą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci.
Przytoczone przez skarżącą okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12) i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (np. mieszkania, jedzenia). Sąd nie dopatrzył się natomiast zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa w rozpatrywanym zakresie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem (w przypadku skarżącej przynajmniej wynagrodzeniem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz dochodem małżonka).
W rozpatrywanej sprawie sąd zasadnie stwierdził, że osiągany przez skarżącą dochód daje podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie ponieść koszty w postępowaniu sądowym. Przede wszystkim wskazać bowiem należy, że w skład gospodarstwa domowego skarżącej wchodzi pięć osób – skarżąca wraz z małżonkiem i dzieckiem oraz rodzice skarżącej. Oznacza to, że powinna ona była przedstawić sytuację majątkową tych pięciu osób. Skarżąca natomiast pominęła sytuację majątkową swoich rodziców. Brak wykazania całokształtu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala sądowi na rzeczową jej ocenę, co w konsekwencji uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Sam fakt braku przedstawienia pełnej sytuacji finansowej strony jest już wystarczającą podstawą przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy.
Ponadto, nie można przychylić się do twierdzeń skarżącej, że wysoki stan środków na jej rachunkach bankowych wynika tylko z tego faktu, iż jest ona pośrednikiem pomiędzy zlecającym a osobą faktycznie realizująca zlecenie, która otrzymuje faktycznie większość uwidocznionych kwot. Jakkolwiek taki wniosek może wynikać z wyciągów z rachunków bankowych, to nie potwierdza tego miesięczna deklaracja PID-5 obrazująca przychód właściwy skarżącej, nie tylko dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Złej sytuacji majątkowej skarżącej nie potwierdza także to, że jest w stanie posyłać dziecko do szkoły, w której miesięczna oplata wynosi 600 zł. Nie potwierdza tego także rodzaj transakcji dokonywanych przy użyciu karty płatniczej oraz ich wysokość (m.in. ubrania).
Wybiórcze bądź niepełne wykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych niewątpliwie ma wpływ na dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., II OZ 235/06). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
Trzeba także pamiętać, że prawo pomocy nie jest instytucją mającą służyć ochronie majątku osób wnoszących o pomoc państwa.
Odnosząc się natomiast do pozostałej argumentacji i nadesłanych przy zażaleniu dokumentów należy stwierdzić, że przytoczenie okoliczności pozwalających sądowi na dokonanie oceny czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji dopiero w zażaleniu nie uzasadnia jego uwzględnienia nawet w przypadku spełnienia tych przesłanek, jeżeli sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić naruszenia prawa (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., II OZ 176/12 oraz J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 212-213).
W przedstawionych okolicznościach brak jest więc podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.