Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 887/12 odmówił B. J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opinii.
Uzasadniając odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach B. J. powołuje się na trudną sytuację materialną i życiową. Skarżąca podnosi, że ma na utrzymaniu syna, który jest osobą niepełnosprawną. Nadmienia, że działalność prowadzona przez zakłady przemysłowe w sąsiedztwie jej nieruchomości pozbawiła ją środków do życia, a ponadto przyczyniła się do rozstroju zdrowia, w konsekwencji zmuszając do ponoszenia dodatkowych wydatków. Jednocześnie, jako wyłączne źródła utrzymania dwuosobowej rodziny, skarżąca wykazuje świadczenie emerytalne w wysokości 909,63 zł netto miesięcznie oraz rentę socjalną w wysokości 597,23 zł netto miesięcznie, co daje niespełna 753,43 zł na jedną osobę.
Sąd zwrócił uwagę, że okoliczności znane Sądowi z urzędu, a wynikające z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 115/12, wydanego w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Fundacji [...] w S., wskazują, iż wnioskodawczyni jest założycielem i prezesem tej Fundacji. Majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w kwocie 10.000 zł, zaś składniki majątkowe, to dokumentalne archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych, obejmujące 820 pozycji o przybliżonej wartości 1.200.000 zł oraz sprzęt telewizyjny o wartości 10.000 zł. Bieżąca działalność Fundacji jest natomiast realizowana ze środków prywatnych (darowizn) jej prezesa, który z tego samego źródła finansuje wszelkie koszty działania Fundacji.
Ponadto Sąd wskazał, że B. J. uiszczała już opłaty sądowe w sprawach wszczętych jej skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Dla przykładu Sąd wymienił opłaty uiszczone w sprawach: IV SA/Wa 477/11 (200 zł + 104 zł), V SA/Wa 1989/11 (200 zł + 100 zł + 6 zł) i VII SAB/Wa 19/12 (100 zł). Opłaty te uiszczono w 2011 i w pierwszym kwartale bieżącego roku, a z uzasadnienia przedmiotowego wniosku nie wynika, aby w międzyczasie możliwości płatnicze skarżącej uległy pogorszeniu.
W świetle powyżej przedstawionych okoliczności dotyczących wydatków ponoszonych przez skarżącą na utrzymanie siebie i syna, wydatków poniesionych przez nią na opłaty sądowe w przeciągu ostatniego roku, a także okoliczności dotyczących finansowania działalności Fundacji [...] w S., jej oświadczenie, jakoby jedynymi źródłami utrzymania jej i syna były wymienione wyżej świadczenia, w ocenie Sądu, budzi wątpliwości.
Z tego względu wystosowano do strony wezwanie z dnia 2 sierpnia 2012 r. do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody. Skarżąca zadośćuczyniła mu tylko częściowo, w stopniu niewystarczającym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pomimo jasno sformułowanego żądania nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżąca złożyła do akt sprawy zestawienie operacji na rachunku jedynie za okres od 18 lipca 2012 r. do 16 sierpnia 2012 r. Nie nadesłała także ani dokumentów, ani oświadczenia wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. Tym samym uniemożliwiła ustalenie, jakimi środkami finansowymi faktycznie dysponuje, a także określenie relacji deklarowanych przez nią wpływów do wielkości koniecznych wydatków budżetu domowego.
Analiza operacji na rachunku bankowym B. J. w okresie objętym nadesłanym zestawieniem operacji potwierdza zdaniem Sądu zasadność wystosowanego do niej wezwania. Saldo na rachunku bankowym skarżącej na dzień 16 sierpnia 2012 r. wyniosło -20.000,00 zł. W ocenie Sądu, już tylko ten fakt poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej co do wielkości środków finansowych, jakimi dysponuje. Sąd zwrócił uwagę, że umożliwienie przez bank dokonywania na rachunku bankowym operacji nie mających pokrycia w posiadanych środkach do kwoty -20.000,00 zł, wymagało z pewnością wykazania przez skarżącą odpowiednio wysokich wpływów na rachunek.
Ponadto, poza przelewami świadczenia emerytalnego, na rachunku bankowym strony odnotowano wpłaty w łącznej kwocie 500 zł, co w relacji do deklarowanego przez stronę, miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny, jest znacząca kwotą. Co więcej, jak wynika z nadesłanego zestawienia, w dniu 30 lipca 2012 r. skarżąca dokonała spłaty karty kredytowej kwotą 400 zł. Przyznanie jej kredytu w tej formie również wymagało wykazania wymaganych przez bank dochodów, a ponadto dysponowanie kartą kredytową, także - poza limitem kredytowym w rachunku bankowym - umożliwia skarżącej ponoszenie wydatków nie znajdujących pokrycia w posiadanych przez nią środkach.
Ocenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni służyło również wezwanie do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, a także zobowiązanie do udokumentowania przekazania wskazanych w przedmiotowym wniosku składników majątkowych na rzecz Fundacji. Analiza zażądanych od skarżącej dokumentów umożliwiłaby ustalenie, jakie składniki majątkowe zostały przekazane przez skarżącą na rzecz Fundacji i w jakiej formie, a w konsekwencji, w jakim stopniu jest ona ograniczona w dysponowaniu posiadanym majątkiem. Również w tym zakresie B. J. nie uczyniła zadość wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2012 r.
Mając na uwadze przestawione powyżej okoliczności, Sąd wskazał, że z treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., jednoznacznie wynika, iż to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Tymczasem B. J. najpierw przedstawiła niepełne dane o stanie majątkowym i dochodach, a następnie nie wykonała w pełni wezwania mającego na celu usunięcie wątpliwości w tym zakresie i kwestionuje zasadność tego wezwania. Tym samym skarżąca uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny.
Z powyższego przepisu wynika, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe.
Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. wzywając skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych poświadczających jej majątek i dochody. Pomimo powyższego wezwania skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób niekompletny. Skarżąca została wezwana do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożyła natomiast do akt sprawy zestawienie operacji na rachunku jedynie za okres od 18 lipca 2012 r. do 16 sierpnia 2012 r. Nie nadesłała także ani dokumentów, ani oświadczenia wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, kwestionując zasadność skierowanego do niej wezwania w tym zakresie. Nie udokumentowała także przekazania wskazanych we wniosku składników majątkowych na rzecz Fundacji.
Wobec powyższego należało uznać, że Sąd I instancji nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony.
W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.