Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1864/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty (472,17 zł miesięcznie), jest beneficjentem także innych okresowych świadczeń - czynszu dzierżawy, zwrotu akcyzy, zapłaty za sprzedane zboże i dopłat unijnych. Skarżący cierpi na poważne dolegliwości układu krążenia. Jest czasowo niezdolny do pracy, wobec czego znacząco ograniczył działalność rolniczą w posiadanym przez niego gospodarstwie rolnym o powierzchni 16ha. Wartość maszyn rolniczych w gospodarstwie skarżącego wynosi według jego oświadczenia około 70-80 tys. zł. Skarżący posiada także stary dom drewniany o powierzchni 60m2. E. S. jest zadłużony, czego dowodem są przedstawione przez niego tytuły wykonawcze, pisma komornika potwierdzające zajęcie wierzytelności oraz przedsądowe wezwania do zapłaty.
Ponadto jak wynika z pisma Dyrektora Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 13 lutego 2015 r. z depozytów złożonych przez T. M. w łącznej kwocie 117.779,25 zł w sprawie VI Ns 208/14 nie były dotąd wypłacane żadne środki na rzecz E. S. Skarżący poinformował, że nie wypłacał środków z depozytu, ponieważ oczekuje na rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy.
Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego wskazują, że jest on w stanie ponieść zarówno koszty sądowe, jak i koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tytułu okresowych świadczeń skarżący posiada środki na zaspokajanie bieżących potrzeb życiowych. Posiada on także sprzęt rolniczy o wartości około 70-80 tys. zł. Do dyspozycji skarżącego pozostaje również kwota złożona do depozytu sądowego, o której wypłatę skarżący postanowił nie występować. W ocenie Sądu I instancji przemawia to za stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest szczególnie trudna, ponieważ zdecydował się nie korzystać z przysługujących mu środków pieniężnych.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie posiadanie przez E. S. wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych.
Dodatkowo Sąd I instancji zauważył, że przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości rolnej stanowi składnik jego majątku i świadczy o tym, że dysponuje on zasobami majątkowymi pozwalającymi na zgromadzenie, w drodze gospodarczego wykorzystania lub sprzedaży, środków pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego ograniczenie lub niedochodowość prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej nie przesądza o braku możliwości wygospodarowania środków finansowych ponad kwoty konieczne do ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania strony skarżącego.
Skarżący, podejmując kroki mające na celu wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, miał możliwość zaplanowania wydatków na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący mógł skorzystać z przysługujących mu środków pieniężnych znajdujących się w depozycie sądowym lub też podjąć inne działania zmierzające do uzyskania odpowiedniej kwoty. Oznacza to, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącego, nie zaś czynnikami od niego niezależnymi, obiektywnymi.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł E. S., zarzucając stronniczą ocenę zebranych w sprawie dowodów, z których nie wynika, że jest w stanie ponieść koszty sądowe i ustanowić profesjonalnego pełnomocnika. E. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazał, że do dnia dzisiejszego nie otrzymał żadnej kwoty z sumy wpłaconej do depozytu sądowego, a nadto powołał się na wiek i stan zdrowia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia ma pozostająca w depozycie sądowym kwota 117.779,25 zł wpłacona przez T. M. na rzecz E. S. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący mógł dysponować kwotą, która niewątpliwie umożliwiała pokrycie kosztów postępowania przez sądem. Twierdzenie skarżącego, że została ona zajęta przez komornika jest chybione albowiem jak wynika z akt sprawy zajęcie dotyczyło jedynie kwoty 1.421,26 zł. Należy zaznaczyć, że oceniając możliwości finansowe strony sąd bierze pod uwagę nie tylko okoliczność jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście dysponuje ale także jakie ma ona możliwości finansowe, tj. jakim majątkiem mogłaby rzeczywiście dysponować gdyby wykorzystała możliwości finansowe, które posiada (np. zadysponowanie majątkiem, zaciągnięcie pożyczki, dokonanie oszczędności w wydatkach, które nie zaliczają się do koniecznych wydatków jego utrzymania).
Okoliczność, iż sprawa zniesienia współwłasności nie została ostatecznie rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Najwyższego nie ma znaczenia dla oceny sytuacji finansowej skarżącego. To, że skarżący mimo możliwości nie chce skorzystać ze środków zgromadzonych w depozycie sądowym nie znaczy, że należy uznać go za osobę ubogą.
Ponadto ubiegający się o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 16ha oraz sprzętem rolniczym o wartości ok. 70-80 tys. zł, co również wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.