Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty wybudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy wskazano, że skarżący prowadzi mało dochodowy sklep, ma na utrzymaniu bezrobotną żonę i dwóch studiujących synów. Jednemu z nich opłaca stancję. Ma poważne zadłużenie w ZUSie i US. Posiada nieruchomość o powierzchni 120 m2. Nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Z działalności handlowej uzyskuje 2000 zł brutto dochodu miesięcznego. Do wniosku dołączył "formularz na zaliczkę kwartalną na podatek dochodowy" (III kwartał 2010 r.), z którego wynika, że osiągany przez skarżącego przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił 148.920, 81 zł, w tym dochód – 18.177, 94 zł.
W piśmie z dnia 17 grudnia 2010 r. skarżący oświadczył, jeden z synów złożył podanie o przyznanie kredytu dla studentów. Drugi syn ma propozycję zatrudnienia na okres próby trzech miesięcy w Browarze Namysłów. Koszty utrzymania synów skarżącego to również (oprócz kosztów stancji) koszty podręczników i wyżywienia. Skarżący wyjaśnił, ze nie posiada kont bankowych, antyków, biżuterii złotej, kolekcji i zbiorów. Posiada wraz z żoną samochód osobowy z 2000 r., który służy m.in. do zaopatrywania sklepu. Korzysta z pomocy dwóch emerytek, tj. mamy i teściowej. Środki, z których wybudował wiatę, pochodzą z kredytu zaciągniętego przez teściową. Kredyt ten jest spłacany przez teściową i matkę skarżącego. Do pisma skarżący dołączył zaświadczenie z dnia 15 grudnia 2010 r. z Akademii Medycznej, z którego wynika że syn jest studentem V roku 9 semestru stacjonarnych studiów na Wydziale Lekarskim. Z zaświadczenia wystawionego przez Uniwersytet Wrocławski z dnia 16 grudnia 2010 r. wynika natomiast, że drugi syn jest studentem na 4 roku zaocznych studiów na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii.
Ponadto skarżący dołączył zaświadczenie z PUP w Lubinie z dnia 16 grudnia 2010 r., z którego wynika że jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 16 grudnia 2010 r. i nie pobiera świadczeń. Z załączonego formularza na zaliczkę na podatek dochodowy wynika, że za IV kwartał ubiegłego roku skarżący uzyskał przychód w wysokości 158.658, 22 zł, w tym dochód w wysokości 25.006,58 zł.
Następnie skarżący wskazał, że jeden z synów otrzymał w listopadzie czasowe zatrudnienie na okres trzech miesięcy, co w niewielkim stopniu odciążyło budżet rodziny. Drugi z synów uzyska w lutym 2011 r. kredyt studencki, który również z niewielkim stopniu zaspokoi potrzeby studenta. Podjęcie zaś przez syna pracy zarobkowej jest praktycznie niemożliwe. Skarżący wskazał także, że zdolność kredytowa jednoosobowej firmy, którą prowadzi, została w ostatnich miesiącach skutecznie zablokowana przez rygorystyczne warunki bankowe, to jest konieczność przedstawienia zaświadczenia z US o niezaleganiu z płaceniem podatków dochodowych i VAT (zaległość za III i IV kwartał 2010 r.) oraz zaświadczenia z ZUS o niezaleganiu za składki (zaległość czteromiesięczna).
W piśmie z dnia 1 marca 2011 r. skarżący wskazał, że synowi nie został przyznany kredyt studencki z powodu braku odpowiednich żyrantów. Do pisma dołączono zaświadczenia z dnia 28 lutego 2011 r. o wysokości osiąganego dochodu, z których wynika, że skarżący w listopadzie 2010 r. osiągnął dochód 1285,38 zł, w grudniu 2010 r. – 13.477,57 zł, zaś w styczniu 2011 r. – poniósł stratę w wysokości 99,80 zł. Skarżący dołączył także umowę o pracę na próbny okres trzech miesięcy zawartą w dniu 15 listopada 2010 r. przez syna, z której wynika, że wynagrodzenie syna wynosi 2100 zł. Skarżący wskazał także, że na miesięczne koszty utrzymania składają się: energia elektryczna – 200 zł, gaz – 120 zł, woda – 130 zł, wyżywienie – 1000 zł, czesne jednego z synów – 875 zł, co daje łączną kwotę 2325 zł. Wyjaśnił, że teściowa i matka przy swoich skromnych emeryturach i braku możliwości dodatkowego zarobkowania nie są w stanie udzielić rodzinie skarżącego drobnego nawet wsparcia finansowego.
Do spłaty zaciągniętego przez teściową kredytu w wysokości 15.000 zł pozostały dwie raty, których spłata się przedłuża ze względu na kłopoty finansowe. Z pisma Polbanku z dnia 19 stycznia 2011 r. wynika, że rata kredytu (w wysokości 490,74 zł miesięcznie) nie została opłacona.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykonał w pełni ani zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 grudnia 2010 r., ani zarządzenia Sądu z dnia 17 lutego 2011 r. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i pismach nie były wystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W ocenie Sądu I instancji, oświadczenia te budzą także wątpliwości. W piśmie z dnia 17 grudnia 2010 r. wskazano, że syn ma propozycję zatrudnienia na okres próbny trzech miesięcy w Browarze Namysłów, natomiast z nadesłanej umowy o pracę wynika, że P.S. pracuje już od 15 listopada 2010 r. Jednocześnie skarżący nie wykazał wynagrodzenia syna w kwocie 2100 zł w formularzu złożonym w grudniu 2010 r. Skarżący wskazał, że ma poważne zadłużenie w ZUSie i US, przy czym nie nadesłał żadnych dokumentów w tym przedmiocie.
Zdaniem Sądu I instancji, wątpliwości dotyczą także okoliczności pomocy finansowej udzielanej przez matkę i teściową. Z jednej strony skarżący wskazuje, że korzysta z pomocy mamy i teściowej, zaś z drugiej podaje, że teściowa i matka przy swoich skromnych emeryturach i braku możliwości dodatkowego zarobkowania nie są w stanie udzielić rodzinie skarżącego drobnego nawet wsparcia finansowania. Ponadto, w kosztach miesięcznego utrzymania nie została wykazana kwota przeznaczona na stancję syna, na podręczniki i wyżywienie. Skarżący nie nadesłał ponadto zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości świadczeń emerytalnych tych osób oraz wyciągów z posiadanych przez matkę i teściową rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące skoro osoby te pomagają finansowo wnioskodawcy.
Oceniając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenia na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Wskazał, że w postanowieniu Sądu I instancji jest błąd – wskazano dochód w grudniu 2010 r. w wysokości 13.477,57 zł, podczas gdy z nadesłanego zaświadczenia wynika, że wynosił on 1.377,57 zł. Podkreślił, że w następnych miesiącach poniósł stratę, co prawdopodobnie będzie skutkować koniecznością zakończenia działalności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.).
Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżący pomimo dwukrotnego wezwania nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów. Stosownie zaś do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku [...] okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Brak tych dokumentów uniemożliwił dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. Pozostałe dokumenty i oświadczenia zawierają sprzeczności, które Sąd I instancji dostrzegł i przedstawił wyczerpująco w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Jednocześnie podkreślić należy, że skarżący i jego rodzina otrzymują stały, miesięczny dochód - z pracy syna oraz prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Omyłkowe zawyżenie dochodu w zaskarżonym postanowieniu, jak to wskazuje skarżący w zażaleniu, nie miało wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem wysokość dochodu osiągnięta w grudniu 2010 r. była tylko jednym z elementów pełnej oceny stanu majątkowego skarżącego. Zasadą jest, że strony partycypują finansowo w prowadzonym z ich inicjatywy postępowaniu sądowoadministracyjnym, a zwolnienie od kosztów i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika możliwe jest jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie, Sąd I instancji prawidłowo ocenił i przyjął, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do skorzystania z instytucji prawa pomocy, a ocena Sądu I instancji została poprzedzona rzetelną i pełną analizą przedstawianych przez stronę dokumentów i oświadczeń.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.