Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał na istotę instytucji prawnej przyznania prawa pomocy oraz stwierdził, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W niniejszej sprawie wnioskodawca w formularzu PPF wskazał jedynie, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Skarżący nie wskazał żadnych zasobów pieniężnych (saldo środków -3), przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Ponadto wielokrotnie sądy obu instancji wyjaśniały skarżącemu, że chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny. Pomimo wcześniejszego wezwania skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, skarżący nadal nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Nie nadesłał żądanych dokumentów wyjaśniając jedynie, że dokumenty takie znajdują się już w Sądzie przy sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 załączone na zarządzenie z dnia 7 stycznia 2014 r., jednakże z nadesłanych do tamtej sprawy kserokopii dokumentów wynika, że skarżący nadesłał w większości dokumenty już wcześniej przedstawione i ocenione przez Sądy obydwu instancji jako niewystarczające do wykazania rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego. Biorąc zatem pod uwagę dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych wcześniej przez skarżącego oświadczeń i dokumentów oraz dokumentów znajdujących się przy sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12, Sąd I instancji stwierdził, że A. Z. nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia wnioskodawcy, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył A. Z..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje, że na skierowane przez Sąd wezwanie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, a analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącego do innej sprawy, nie potwierdziła by skarżący wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Ponadto na uwagę zasługuje, że skarżący w zasadzie wykazał, że pomimo braku źródeł dochodu opłaca rachunki, co oznacza, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny.
W tych warunkach Sąd I instancji zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Ponadto na obecnym etapie postępowania, celem zagwarantowania skarżącemu prawa do sądu, wymagany koszt sądowy to 100 złotych wpisu sądowego od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty, skoro tak naprawdę wykazał, że pomimo braku źródeł dochodów jest w stanie opłacać rachunki. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP, w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., a także art. 141 § 4 w zw. z art. 255 p.p.s.a. Ponadto już raz poprzednio w niniejszej sprawie w wykazywanej przez skarżącego w tożsamy sposób sytuacji finansowej zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedziały się, że sposób w jaki skarżący próbuje wykazać swoją sytuację finansową, nie uprawnia go nawet do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący winien mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania sytuacji finansowej w sposób wiarygodny, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.