Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w osobie referendarza sądowego, zwolnił skarżącego S. S. z kosztów sądowych w ½ części tych kosztów i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 10 listopada 2005 roku oddalił skargę S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 listopada 2004 roku w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Pismem z dnia 15 listopada 2005 roku skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2005 roku wezwano skarżącego do uiszczenia w terminie 7 dni opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia w wysokości 50 złotych, pod rygorem egzekucji, wraz z pouczeniem o przysługującym zażaleniu. Stosowne wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 listopada 2005 roku.
W dniu 24 listopada 2005 roku S. S. złożył zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, wnosząc o jego uchylenie i o nadanie sprawie właściwego biegu. Zdaniem skarżącego, powyższe zarządzenie jako sprzeczne z przepisami k.p.a. powinno ulec uchyleniu. Dochodzone roszczenie jest bowiem sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a takowe wolne są od uiszczania kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przedmiotem sprawy są uprawnienia do świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które wypłacane są z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne (art. 180 § 2 "wymienionego Prawa" i art. 24 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący S. S. zarzuca, iż sprawa w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych i jest objęta przedmiotowym zwolnieniem od kosztów sądowych przewidzianym w art. 239 pkt 1 lit e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.".
Stosownie do art. 239 pkt 1 lit e) p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczać kosztów sądowych.
W tym miejscu należy podnieść, iż przepis ten nie zawiera normatywnej definicji pojęcia sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Definicji takiej nie zawierają również pozostałe przepisy regulujące procedurę sądowoadministracyjną; brak jest także w tych przepisach elementów, które pozwoliłyby taką definicję skonstruować. W takim przypadku należy sięgnąć do aktu prawnego regulującego powyższą materię. Dopiero, jeśli brak jest możliwości skonstruowania hipotezy normy prawa w oparciu zakres znaczeniowy nadawany pojęciu w języku prawnym, dopuszcza się odwołanie do znaczenia, jakie danemu pojęciu nadaje język potoczny, a następnie do definicji słownikowych.
Znaczenia pojęcia "ubezpieczeń społecznych" należy zatem poszukiwać przede wszystkim w ustawie z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), która wyznacza ramy polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenia społeczne obejmują: ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenia rentowe, ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej "ubezpieczeniem chorobowym", ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zwane dalej "ubezpieczeniem wypadkowym".
W myśl art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – powołanego w zażaleniu - świadczenia pieniężne przewidziane dla kombatantów i innych osób uprawnionych oraz pozostałych po nich członków rodzin, a także dodatek kompensacyjny określony w art. 20 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz ryczałt energetyczny określony w art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 są wypłacane przez właściwe organy rentowe ze środków będących w dyspozycji tych organów i finansowane z budżetu państwa. Świadczenia te oraz dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny wraz z odsetkami za opóźnienie w ustaleniu prawa do nich lub ich wypłaty oraz koszty obsługi podlegają refundacji na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Emerytalno-Rentowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dotacji budżetu państwa.
Świadczenia, dodatek kompensacyjny oraz ryczałt energetyczny, o których mowa w ust. 1, przysługujące osobom otrzymującym uposażenie w stanie spoczynku albo uposażenie rodzinne wypłacają ze środków budżetu państwa jednostki wypłacające te uposażenia. Jeżeli jednak osoby te są uprawnione także do pobierania świadczenia o charakterze rentowym, świadczenia, o których mowa w ust. 1, wypłaca właściwy organ rentowy – art. 24 ust. 2 powołanej wyżej ustawy.
Powyższy przepis, zawarty w Rozdział 6 – "Źródła i sposób finansowania niektórych świadczeń", reguluje kwestie związane z wypłatą świadczeń przysługujących kombatantom, a zatem dotyczy etapu postępowania następującego po przyznaniu uprawnień kombatanckich.
W niniejszej sprawie skarżący S. S. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 listopada 2004 roku o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. A zatem przedmiot niniejszej sprawy stanowi żądanie przyznania uprawnień kombatanckich nie zaś wskazanych wyżej świadczeń pieniężnych. Okoliczność, iż z uprawnieniami kombatanckimi łączą się określone w powołanej wyżej ustawie o kombatantach /.../ świadczenia pieniężne nie oznacza automatycznie, iż sprawa o przyznanie uprawnień kombatanckich staje się tym samym sprawą o świadczenia pieniężne. A zatem, w rozważanej sprawie o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych bądź też przysługiwaniu stronie ustawowego zwolnienia od kosztów nie decyduje charakter świadczeń pieniężnych łączących się z przyznaniem uprawnień kombatanckich. Charakter świadczeń pieniężnych wynikających z uprawnień kombatanckich może mieć znaczenie jedynie w sprawie, w której świadczenia te stanowią przedmiot sporu – przedmiot sprawy.
/ por., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2005 r., I UZ 47/04, OSNP 2005/19/310, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 173/98, OSNP 1999/16/523, z dnia 14 listopada 1997 r., II UKN 330/97, OSNP 1998/17/516 /
Dodatkowo należy zauważyć, iż w § 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 233 p.p.s.a., ustawodawca postanowił, iż wpis stały w sprawach ze skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu kombatantów wynosi 100 złotych.
W tym stanie rzeczy, jednoczesne objęcie spraw z zakresu kombatantów zwolnieniem przedmiotowym, o jakim mowa w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. oraz ustalenie wysokości wpisu stałego w sprawach ze skarg z tego zakresu stanowiłoby, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podważenie zasady racjonalności prawodawcy.
Uwzględniając powyższe rozważania stwierdzić należy, iż sprawa ze skargi na działanie lub bezczynność organu w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) nie jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)
W tej sytuacji nie jest zasadne stanowisko skarżącego S. S., iż niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. a skarżącemu przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Koszty sądowe obejmują opłaty i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są natomiast, zgodnie z treścią art. 212 § 1 p.p.s.a., wpis i opłata kancelaryjna.
W myśl art. 234 § 2 p.p.s.a. opłatę kancelaryjną pobiera się między innymi za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia. Opłatę tą pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie został uiszczona, przewodniczący obowiązany jest zarządzić jej ściągnięcie od strony, która złożyła wniosek.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - wydanym z mocy delegacji ustawowej tj. art. 236 p.p.s.a.- opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 złotych.
Biorąc pod uwagę powyższe regulacje prawne oraz fakt przyznania skarżącemu postanowieniem z dnia 8 lutego 2005 roku prawa pomocy w zakresie częściowym, stwierdzić należy, że zasadne jest wezwanie skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej zaś przewodniczący zarządzeniem z dnia 16 listopada 2005 roku prawidłowo określił wysokość tej opłaty.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 198 i art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.