Postanowienie NSA z 30 stycznia 2013 r., II OZ 39/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. T. i K. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 923/11 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi J. T. i K. F. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary

Uzasadnienie

W dniu 12 września 2012 r. K. F. i J. T. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mają na utrzymaniu dwójkę dzieci a źródłem ich utrzymania jest dochód z wykonywanej pracy w wysokości 800 zł (wnioskodawczyni, lekarz) i 1200 zł (wnioskodawca, nauczyciel), w sumie 2300 zł miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że w skład ich majątku wchodzi mieszkanie o pow. 72 m2, nieruchomość rolna o pow. 761 m2 oraz gabinet lekarski o pow. 92 m2. Wnioskodawcy nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Są właścicielami samochodu marki [...] z 2004 r. Oświadczyli, że nie mogą ponieść kosztów sądowych, bowiem zaciągnęli wysokie kredyty hipoteczne i gotówkowe, a koszty utrzymania dwójki dzieci są również znaczące.

Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy nie uzupełnili danych o swoim stanie finansowym i w dniu 17 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania.

Pismem z dnia 5 listopada 2012 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od powyższego zarządzenia. W sprzeciwie podniesiono, że zaskarżone zarządzenie referendarza jest niezasadne, gdyż w literaturze przedmiotu oraz orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że uchybienie terminowi do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego strony nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd wezwał wnioskodawców do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, między innymi o wysokości miesięcznych wydatków, wysokości rat kredytów itp.

W dniu 18 grudnia 2012 r. do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawców, zawierające następujące informacje: zeznanie roczne (PIT-36) K. F. z którego wynika, że podatnik ten za 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 167.810 zł, koszty uzyskania przychodu wynosiły 158.723,58 zł, a dochód – 9.086,42 zł; Individual income tax return (zwrot indywidualnego podatku dochodowego), gdzie w rubrykach 7 i 12 na pierwszej stronie znajdują się kwoty dochodu w wysokości łącznej 12.385 dolarów amerykańskich, refundacji podlegała kwota 5.421 dolarów amerykańskich. Następnie dołączono umowę o kredyt hipoteczny na kwotę przekraczającą 133 tyś. franków szwajcarskich z okresem spłaty 30 lat. W umowie tej nie ma wysokości miesięcznej kwoty raty kredytu. Kolejnym załącznikiem jest wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu związana z prowadzeniem gabinetu stomatologicznego przez skarżącą, z którego wynika, ze za okres styczeń-grudzień 2012 r. przychód wynosił 206.270 zł, koszty zakupu towarów handlowych i materiałów – 63.707,78 zł, wynagrodzenie – 25.850 zł i pozostałe wydatki – 103.195,02 zł. Kwota opłaty za energię elektryczną związana z prowadzeniem gabinetu stomatologicznego wyniosła: 642 zł płatność 27 czerwca 2012 r., 902,19 zł – płatność 6 września 2012 r. i 785,87 zł płatność 6 listopada 2012 r. Kwota miesięcznego rachunku za korzystanie z telefonu komórkowego przez skarżącą wyniosła w granicach od 156,41 zł do 166,32 zł. Dołączono również dokumenty potwierdzające nabycie przez skarżącą nowego samochodu wyprodukowanego w 2004 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 923/11, oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu sytuacja finansowa wnioskodawców nie została udokumentowana w zakresie pozwalającym na jej ustalenie. Złożone przez nich oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji finansowej są niepełne i nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu majątkowego. W szczególności skarżący nie podali kosztów utrzymania, wydatków związanych z korzystaniem z wody, odbiorem nieczystości, dostawą gazu. Jedyne informacje, i to niepełne, dotyczą skarżącej K. F. i związane są z działalnością prowadzoną w zakresie gabinetu stomatologicznego. Z tych informacji wynika, że za okresy ok. 2-miesięczne opłata za energię elektryczną związana właśnie z korzystaniem z tego gabinetu wynosiła ok. 388 zł. Dodatkowo skarżąca podała opłatę za korzystanie z telefonu komórkowego w wysokości ok. 160 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu na podstawie takich informacji nie można ustalić nawet potencjalnych kosztów utrzymania skarżących zwłaszcza, że skarżąca podaje jako miejsce zamieszkania ul. S. [...] w Z., a skarżący J. T. ul. M. [...] w Z. i co do wydatków związanych z utrzymaniem domu przy ul. S. oraz mieszkania przy ul. M. Sąd nie ma żadnych informacji. Skarżący podają, że zawarli umowę kredytową, ale nie podają kwoty miesięcznej kredytu. Dzieląc podaną w umowie kwotę 133.796 franków szwajcarskich przez ilość rat (dla zaokrąglenia 360) uzyskuje się kwotę 371, 66 franków szwajcarskich raty miesięcznej i to bez oprocentowania. W dniu 18 grudnia 2012 r. kurs wymiany 1 franka szwajcarskiego wynosił przeciętnie ok. 3,4-3,5 zł, ale nawet licząc bardzo korzystanie dla skarżących, że ten kurs średnio w całym roku 2011 i do grudnia 2012 r. wynosiłby 3 zł, to i tak sama wysokość miesięcznej raty kredytu bez oprocentowania wynosiłaby ok. 1113 zł. Sąd podkreślił, że skarżący J. T. nie podał, jaki był jego dochód w 2011 r., ani nie podał, czy zawierał jakiekolwiek umowy przynoszące dochód w 2012 r., o co Sąd tego wnioskodawcę wzywał. Ze złożonej kopii deklaracji individual income tax return (zwrot indywidualnego podatku dochodowego) wynika, że sam podatek dochodowy pobrany od skarżącego na terenie Stanów Zjednoczonych wynosił w 2011 r. kwotę 6.563 dolarów. To zaś nie pozwala Sądowi na ustalenie, jaki był dochód podatnika, a zwłaszcza, jaki jest aktualny dochód tego podatnika. Nie wiadomo również, kto ponosi koszty (i w jakich wysokości) utrzymania córek skarżących. Można tylko pośrednio stwierdzić, że prawdopodobnie córki te przebywają w Stanach Zjednoczonych, skoro zostały one uwzględnione w rocznym rozliczeniu refundacji podatku w USA. Jeżeli tak, to mając na uwadze zestawienie finansowe funkcjonowania gabinetu stomatologicznego skarżącej, jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 2350 zł. Z tej kwoty można, w ocenie Sądu, wygospodarować kwotę 250 zł stanowiącą wpis od skargi kasacyjnej.

W ocenie Sądu tak bardzo fragmentaryczne podanie rzeczywistych wydatków miesięcznych skarżących uniemożliwia ustalenie ich sytuacji majątkowej. Gdyby rzeczywisty dochód czteroosobowej rodziny wynosił kwotę 2.350 zł, (jak podano to w formularzu), to byłoby nieprawdopodobnym za taką kwotę utrzymanie i nabytego przede wszystkim w drodze kredytu budynku przy ul. W. [...] w Z., i utrzymywanie domu przez skarżącą i mieszkania przez skarżącego w Z. i jeszcze prowadzenie budowy domu. Nie można przecież za kwotę ok. 600 zł (2350 zł dzielone na cztery) ponosić oczywistych wydatków związanych z utrzymaniem kilku nieruchomości, finansowaniem budowy kolejnej i – co także jest oczywiste – kosztami chociażby własnego utrzymania.

Zażaleniem J. T. i K. F. zaskarżyli powyższe postanowienie w całości, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżący przedstawił szereg dokumentów pozwalających na ocenę sytuacji finansowej swojej rodziny. Przede wszystkim przedłożono dokumenty wskazujące wysokość zobowiązań skarżących, tj. umowę kredytową i załączono zeznanie podatkowe skarżącej za rok 2011. Pomimo tego Sąd uznał, że skarżący w niewystarczający sposób wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Zdaniem skarżących, dochody przez nich osiągane, z uwagi na posiadanie przez nich na utrzymaniu dwójki małoletnich dzieci, z pewnością są niewystarczające, aby mogli oni ponieść dodatkowe koszty sądowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.

W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwani nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielili odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawili wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Wskazać należy tu przede wszystkim na nieprzesłanie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawców a także historii ich rachunków bankowych, nieudokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, nieustosunkowanie się do wezwania o złożenie oświadczenia o pozostawaniu w okresie 6 miesięcy w stosunku pracy lub zawarciu umów cywilnoprawnych obejmujących wykonywanie odpłatne zlecenia lub dzieła i ewentualne przedłożenie zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego miesięcznego dochodu lub złożenie oświadczenia o wysokości dochodu określonego w umowach cywilnoprawnych za okres ostatnich 6 miesięcy.

Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).

Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia im prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie.

Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.