Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1384/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego J.M. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. i J.M. na działanie Wojewody Małopolskiego w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 25 stycznia 2011 r. skarżący J. M. złożył wniosek o ustanowienie dla niego radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podał argumentację dotyczącą merytorycznych kwestii związanych ze sprawą.
W ocenie Sądu I instancji powyższy wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stwierdzono, z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Jak wynika z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod adresem zamieszkania skarżącego zameldowana jest również jego córka – jednakże, jak oświadcza skarżący – prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z emerytury małżonki strony w kwocie [...] zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] arów. Z uzasadnienia merytorycznego wniosku wynika, iż posiada on działki budowlane. Wnioskodawca nie wykazuje natomiast cennych ruchomości, ani oszczędności.
Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wyjaśnił, iż wszystkie dochody osiągane przez małżonkę strony z tytułu emerytury przeznaczane są na utrzymanie domu, gospodarstwa oraz samochodu osobowego. Skarżący dołączył ponadto nakaz płatniczy dotyczący podatku od nieruchomości na kwotę [...] zł oraz przekaz pocztowy dotyczący świadczenia emerytalnego małżonki na kwotę [...] zł.
Sąd I instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia radcy prawnego we własnym zakresie, bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie.
Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Nie dysponował on danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Wskazał bowiem jedynie, iż obecnie rodzina utrzymuje się z dochodów osiąganych przez małżonkę z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Nie wyjaśnił, czy sam osiąga jakieś dochody. Nie przedstawił danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących dochodu osiąganego z tytułu posiadanego gospodarstwa z równoczesnym wyjaśnieniem charakteru prowadzonej na nim produkcji. Nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie – za wyjątkiem nakazu płatniczego rocznego.
Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. Ponadto, z formularza wniosku wynika, iż skarżący posiada działki budowlane, a zatem wykazuje majątek, który zawsze jego właścicielowi może przynosić pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki w sytuacji, gdy właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Sąd Wojewódzki podał, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Podkreślić w tym miejscu należy, że również sprzeciw wniesiony przez skarżącego dotyczy wyłącznie okoliczności merytorycznych sprawy i w najmniejszym stopniu nie nawiązuje do okoliczności, które mogą być istotne na płaszczyźnie orzekania o prawie pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J.M. wniósł o przeanalizowanie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu radcy prawnego z urzędu na koszt Radnych Gminy [...]
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wskazać należy przy tym, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wyłącznie w stosunku do osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Wobec powyższego podzielić należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie który przyjął, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz że tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że J.M. nie wyjaśnił i nie udokumentował części istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. I tak w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nie przedstawił np. dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie (za wyjątkiem nakazu płatniczego rocznego), jak również nie podał dlaczego tego nie uczynił. Odpowiadając na powyższe pismo nie wyjaśnił także, czy sam osiąga jakieś dochody. Ponadto nie wskazał jaki jest charakter produkcji na gruntach oraz nie ustosunkował się również do zapytania Sądu odnośnie kwestii dopłat z Unii Europejskiej.
Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym podawaniu informacji, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Wskazać należy, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. 197 § 2 p.p.s.a.