Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 11 października 2004 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości.
W dniu 11 października 2005 roku P. B. złożył skargę kasacyjną na powyższe postanowienie. W skardze kasacyjnej skarżący zamieścił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 19 października 2005 roku skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, a następnie – w piśmie z dnia 14 listopada 2005 roku - wskazał, że domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę kasacyjną P. B.. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 grudnia 2005 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 6 stycznia 2006 roku, umorzył postępowanie z wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy. P. B. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 2 lutego 2006 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - umorzył postępowanie wywołane wnioskiem P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że P. B. we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił dane dotyczące swojej sytuacji materialnej, a nadto podniósł, że postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie nie zostało prawomocnie zakończone, albowiem wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2005 roku o odrzuceniu skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku podniósł, iż przyznanie tego prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy na wnioskodawcy ciąży obowiązek poniesienia tychże kosztów. Sąd pierwszej instancji podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 roku (sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. Przegl. Sąd. 2004/11-12, str. 85), że warunkiem zwolnienia od kosztów od kosztów sądowych jest z jednej strony wykazanie, iż na stronie ciąży obowiązek uiszczenia konkretnych opłat sądowych, a z drugiej, że nie może ich uiścić bez uszczerbku dla siebie i swej rodziny. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 13 grudnia 2005 roku odrzucił skargę kasacyjną P. B.. Zgodnie z treścią art. 194 § 2 w związku z art. 195 § 1 p.p.s.a. skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia wraz z uzasadnieniem.
Skarżący został pouczony o sposobie i terminie zaskarżenia postanowienia. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 grudnia 2005 roku, a zatem termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 26 grudnia 2005 roku. Do chwili wydania zaskarżonego postanowienia nie wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zażalenie P. B..
Sąd pierwszej instancji wywiódł, iż okoliczność złożenia zażalenia przez skarżącego bezpośrednio w Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie ma znaczenia dla kwestii ustaleń dotyczących niezachowania terminu do wniesienia zażalenia. Siedmiodniowy termin na złożenie zażalenia jest bowiem zachowany tylko i wyłącznie w przypadku wniesienia środka zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Termin ten będzie zachowany, gdy przed jego końcem zażalenie wpłynie do sądu, lub zaadresowane do tego sądu zostanie oddane w polskim urzędzie pocztowym (art. 83 § 3 p.p.s.a.). W przypadku wysłania zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego siedmiodniowy termin będzie zachowany, jeżeli Sąd ten przed upływem wskazanego terminu przekaże zażalenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu lub zaadresowane do tego sądu odda w polskim urzędzie pocztowym. W przedmiotowej sprawie zażalenie takie nie zostało przekazane przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, z uwagi na prawomocne zakończenie postępowania, brak jest podstaw do rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem koszty które ewentualnie musiałby ponieść skarżący wynikałyby z prowadzonego postępowania wywołanego skutecznie złożonym zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. P. B. nie wykazał przed sądem, że ciąży na nim obowiązek poniesienia innych kosztów sądowych, ani że taki obowiązek może powstać.
P. B. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 2 lutego 2006 roku podnosząc, że został tym rozstrzygnięciem pokrzywdzony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.).
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Należy godzić się z wyrażonym przez Sąd pierwsze3j instancji poglądem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalny w każdym stadium postępowania sądowoadministracyjnego, aż do czasu zakończenia postępowania prawomocnym orzeczeniem.
W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 11 października 2005 roku. Natomiast postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wydane zostało w dniu 13 grudnia 2005 roku, a doręczone skarżącemu w dniu 19 grudnia 2005 roku. A zatem w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie tylko nie było prawomocne, ale nawet nie zostało wydane. Nadto w chwili złożenia tego wniosku nie było także prawomocne postanowienie Sądu z dnia 22 września 2005 r. o odrzuceniu skargi, doręczone skarżącemu w dniu 28 września 2005 r. Przyjąć więc należy, że postępowanie sądowoadministracyjne nie było jeszcze prawomocnie zakończone. W tej sytuacji umorzenie postępowania wywołanego wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy było bezpodstawne.
Wydanie zaskarżonego postanowienia, mimo złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy przed prawomocnym zakończeniem postępowania sądowoadministarcyjnego, może uzasadniać zarzut ograniczenia prawa do sądu.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.