Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] w W. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie generuje żadnych przychodów, ani nie pobiera składek członkowskich. Nie ma rachunku bankowego. Wszystkie działania stowarzyszenia są podejmowane społecznie przez członków. Stowarzyszenie nie ma zatem środków na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu.
W sprzeciwie z dnia 26 marca 2009 r. wniesionym od powyższego postanowienia wskazano m.in. na orzeczenia sądów administracyjnych, w których przyznano Stowarzyszeniu prawo pomocy.
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 356/09 WSA w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt. 2 P.p.s.a osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podano, iż kwestia przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu była już wielokrotnie, negatywnie dla strony oceniana. Przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tych sprawach były podobne, tj. niewykorzystanie przez Stowarzyszenie możliwości zgromadzenia środków finansowych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Kontynuując rozważania w niniejszej sprawie WSA w Warszawie podzielił prezentowane powyżej stanowisko i wskazał, że Stowarzyszenie posiada instrumenty na pozyskiwanie niezbędnych środków finansowych.
W myśl bowiem art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 w/w ustawy, stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. W przedmiotowej zaś sprawie, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż nie pobiera ono składek od swoich członków, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Podkreślono, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków, chociażby w drodze obowiązkowych składek. Podano dalej, iż okoliczność, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed WSA nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy, dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego realizując cele istotne dla całej społeczności. Podniesiono, że art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś Stowarzyszenie tę przesłankę spełnia. W zażaleniu wskazano szereg orzeczeń zwalniających skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] w W. wskazało, że działalność Stowarzyszenia, polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Podniesiono, że art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś Stowarzyszenie tę przesłankę spełnia. Wskazano również szereg orzeczeń zwalniających skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania.
W piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504).
Fakt, iż Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) - na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Skoro nie korzysta z możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych to nie może żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru prowadzonej przez siebie działalności polegającej m.in. na uczestniczeniu w postępowaniach administracyjnych.
Tak więc argumentacja strony skarżącej wskazująca na charakter Stowarzyszenia i brak możliwości pozyskiwania dochodów w związku z brakiem woli członków stowarzyszenia prowadzenia działalności gospodarczej, w żadnym wypadku nie przesądza o zasadności przedmiotowego wniosku. W zaistniałej sytuacji nieuzasadnionym jest również zarzut pozbawienia Stowarzyszenia prawa do sądu.
Natomiast fakt, iż jak twierdzi Stowarzyszenie, było ono zwalniane z kosztów sądowych w innych sprawach, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy niniejszej, bowiem Sąd nie jest związany orzeczeniami wydanymi z zakresu prawa pomocy w innych sprawach nawet z wniosku tego samego podmiotu.
W takiej sytuacji należy uznać, iż zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. odmówił Stowarzyszeniu Ochrony [...] w W. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm).