Uzasadnienie
Postanowieniem z 14 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. N.-M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta Pułtusk w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające ją do zwolnienia z obowiązku poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie przedstawiła ona w sposób należyty swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a tym samym niemożliwa jest merytoryczna ocena złożonego wniosku. Mimo wcześniejszego wezwania skarżąca nie przedstawiła szeregu wymaganych przez sąd wojewódzki dokumentów, uzasadniając odmowę ich przedłożenia brakiem środków na poniesienie opłat związanych z ich uzyskaniem oraz obawą o wyjawienie tych informacji innym osobom. Sąd a quo podkreślił, że oświadczenia skarżącej nie stanowią wystarczającej podstawy do dokonania rzeczywistej oceny stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Oświadczenia te są bowiem nierzetelne i niejasne, a udzielane przez skarżąca informacje są niespójne i sprzeczne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca stwierdziła, że jedynym dochodem jej rodziny jest renta jej męża (w wysokości 697 Euro, czyli ok. 2788 zł), podczas gdy z pisma stanowiącego uzupełnienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego wynika, że dodatkowe dochody posiada także jej córka. Skarżąca nie złożyła także żadnego oświadczenia co do wysokości otrzymywanego przez córkę zasiłku rodzinnego. Sąd wojewódzki wyjaśnił, że z rozpoznawanego wniosku wynika, iż miesięczne koszty utrzymania domów w Polsce oraz w Niemczech wynoszą 2500 zł, do kosztów tych nie zostały wliczone koszty koniecznego utrzymania rodziny, takie jak koszty wyżywienia czy ubrania. Poniesienie kosztów w tej wysokości pozostawiałoby około 288 zł na inne wydatki (zgodnie z oświadczeniami skarżącej zawartymi we wniosku), co tym bardziej świadczy o niekompletności i niespójności oświadczeń skarżącej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła H. N.-M. domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu zarzucono sądowi I instancji naruszenie art. 438 pkt 1 i pkt 3 K.p.k. poprzez niewłaściwe rozstrzygnięcie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 6 ust. 3 lit. c Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a także art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że przyznanie pełnomocnika z urzędu, zgodnie z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, nie może wiązać się z oceną sytuacji finansowej strony, a z potrzebą fachowej pomocy dla realizacji przysługujących tej stronie uprawnień i ochrony jej interesów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie sobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dowiedzenia, iż dochody i sytuacja życiowa jego oraz jego rodziny nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli sąd ma jakiekolwiek wątpliwości co do sytuacji finansowej wnioskodawcy, to powinien wezwać go w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłanie dodatkowych dokumentów.
Podkreślić jednocześnie należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Prawo to nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy nie narusza ono samej istoty tego prawa. Gdy zmierza ono do realizacji uzasadnionego prawnie celu, a także gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Zaś ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P. C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zatem obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
W niniejszej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem sądu I instancji przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu, że oświadczenia składane przez skarżąca nie są jednoznaczne, spójne i rzetelne. Tym samym nie mogą one stanowić jedynej podstawy do dokonania oceny sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny. Poprawnie zatem, na podstawie art. 255 P.p.s.a., sąd wojewódzki wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów pozwalających na rzetelne dokonanie takiej oceny. Ponieważ skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, nadto nie złożyła w tym zakresie żadnego oświadczenia, słusznie sąd wojewódzki uznał, że nie ma możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej jej oraz jej rodziny i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Dodać należy, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego, na które jak należy domniemywać, powoływała się strona wnosząca zażalenie, wskazując w nim na art. 438 pkt 1 i 3 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.