Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił J.P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2010 r. w przedmiocie odmowy prowadzenia postępowania w sprawie odtworzenia akt.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia skarżącego zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód brutto wynosi 1.360,45 zł (netto 1.145,08 zł) i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 60 m² bez wartości, mieszkanie wielkości 8 m² oraz nieruchomość rolna o areale 3,56 ha, w tym 0,7 ha las. Nie posiada on żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych.
Skarżący podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący liczy 70 lat i cierpi na szereg schorzeń. Choruje na nadciśnienie, bezsenność, hemoroidy, zanik kości kręgosłupa, upośledzenie rozkurczowe i arytmię serca, stłuczenie i rozedmę płuc, chorobę wieńcową, woreczka żółciowego i wątroby, ma naczyniaka w brzuchu. Leczenie w klinice, u bioenergoterapeuty, zioła i lekarstwa kosztują go miesięcznie około 950 zł, a jedynym źródłem dochodu skarżącego jest emerytura. Gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów, gdyż ziemia leży odłogiem z powodu zakazu wykonywania przez skarżącego jakiejkolwiek pracy. Agencja RiMR nałożyła na skarżącego sankcję w wysokości 850 zł. Otrzymane odszkodowanie z WSA w kwocie 4.860 zł skarżący przeznaczył na remont budynku, ale sprzeciw Starosty wstrzymał jego realizację.
Uzupełniając oświadczenie skarżący oświadczył, że nie pobiera dopłat unijnych do gruntów. Jego miesięczne wydatki na produkty żywnościowe i środki do życia wynoszą około 1.200 zł. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: decyzji Starosty Tatrzańskiego z dnia 10 sierpnia o wniesieniu sprzeciwu na wykonanie prac remontowych, potwierdzenia pobrania kwoty 170 zł (Gabinety Lekarski M.C.), potwierdzenia wypłaty świadczenia za miesiąc grudzień 2010 roku, czterech paragonów aptecznych opiewających na kwoty 69,19 zł, 34,05 zł, 35,25 zł i 5,90 zł, dwóch etykiet środków medycznych oraz nieczytelnej nalepki adresowej z przesyłki pocztowej.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Bez wątpienia skarżący jest osobą starszą i schorowaną oraz niezbyt dobrze sytuowaną. Jednakże dysponuje on stałym miesięcznym dochodem z emerytury w wysokości 1.145,08 zł. Posiada także środki w wysokości 4.860 zł przyznane mu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Twierdzenie skarżącego, że środki te przeznaczył na remont budynku, w którym zamieszkuje, nie znajdują potwierdzenia w przesłanych dokumentach. Starosta Tatrzański decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. sprzeciwił się wykonaniu prac remontowych polegających na wymianie pokrycia i konstrukcji dachu, stolarki okiennej i drzwiowej oraz wykonanie ocieplenia budynku - czym uniemożliwił mu przeprowadzenie remontu. Skoro prace remontowe nie zostały przez skarżącego przeprowadzone, dysponuje on środkami pieniężnymi, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku we własnym utrzymaniu.
Sąd I instancji podkreślił, że wysokość wpisu od złożonej skargi wynosi 100 zł oraz, że fakt, prowadzenia wielu postępowań nie jest argumentem dla zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu I instancji, wnioskodawca inicjując postępowanie sądowe powinien liczyć się z wydatkami związanymi z jego prowadzeniem, zatem powinien zgromadzić środki na ten cel.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wskazał, że postanowienie ogranicza jego konstytucyjne prawo do sądu. Kwotę otrzymaną z sądu administracyjnego skarżący przeznaczył na bieżące potrzeby. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.).
Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżący otrzymuje stały, miesięczny dochód. Ponadto skarżący otrzymał kwotę 4.860 zł wypłaconą w związku z uznaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny jego skarg na przewlekłość postępowania. W tej sytuacji, nawet uznając, że dochód skarżącego z tytułu emerytury jest dochodem niewielkim, skarżący mógł poczynić niezbędne oszczędności, tak aby móc partycypować w kosztach postępowania sądowego toczącego się z jego inicjatywy. Zasadą jest bowiem, że strona ponosi część kosztów postępowania sądowego wszczętego na skutek jej skargi czy wniosku. Oznacza to, że niedopuszczalne jest przerzucenie tego obowiązku na Skarb Państwa ponieważ możliwe jest to tylko w wyjątkowych sytuacjach. Z taką sytuacją, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Nie bez znaczenia jest również, że skarżący, mimo wezwania, w sposób niewystarczający udokumentował ponoszone wydatki. Skarżący wskazywał liczne, poważne schorzenia, a przedstawił jedynie dowody zakupu stosunkowo tanich, dostępnych bez recepty, leków i suplementów diety (aspargin, tran, hepatil). Ponadto przedstawił sprzeciw Starosty dotyczący planowanego przez stronę przedsięwzięcia, czym potwierdził, że otrzymanej kwoty 4.860 zł nie przeznaczył na remont.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, zarówno obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi, jak i odmowa zwolnienia z kosztów sądowych, nie mogą być w niniejszej sprawie postrzegane w kategoriach ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie, Sąd I instancji prawidłowo ocenił i przyjął, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do skorzystania z instytucji prawa pomocy, a ocena Sądu I instancji została poprzedzona rzetelną i pełną analizą przedstawianych przez stronę dokumentów i oświadczeń. Oczywistym jest, że każde postępowanie sądowe jest w pewnym stopniu postępowaniem sformalizowanym, a jego wszczęcie i prowadzenie uzależnione jest od szeregu warunków, w tym od uiszczenia stosownej opłaty. Brak zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strony, która jest w stanie te koszty uiścić, nie jest więc w niniejszej sprawie ograniczeniem konstytucyjnego prawa do sądu, lecz skutkiem braku przesłanek do przyznania prawa pomocy.
Ponadto okoliczność, że skarżący prowadzi liczne postępowania sądowe nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący inicjując te postępowania powinien być świadomy, że każde z nich wiąże się z obowiązkiem ponoszenia określonych kosztów i w związku z tym zabezpieczyć niezbędne koszty na ich pokrycie.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.