Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 10 października 2011 r. złożonym na urzędowym formularzu skarżący D. i M. W. zwrócili się do WSA w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Ze złożonego wniosku, a także z dodatkowego oświadczenia z dnia 26 listopada 2011 r. i kopii pocztowych przekazów pieniężnych z listopada bieżącego roku wynika, że skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Źródłami ich utrzymania są świadczenia emerytalne: skarżącej w wysokości 1.140,42 zł miesięcznie i skarżącego w wysokości 1.382,98 zł miesięcznie. Państwo W. są współwłaścicielami nieruchomości gruntowej o powierzchni 2.500 m2 położonej w N. Nie mają innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Mieszkają w lokalu o powierzchni 56 m2, do którego nie posiadają tytułu prawnego. Lokal nie jest ogrzewany i pozbawiony jest dostępu do bieżącej wody.
Opłaty za energię elektryczną pochłaniają 200-300 zł miesięcznie, opłaty za gaz 56 zł, a koszty wody pobieranej z działki to około 20 zł. Wedle oświadczenia skarżących, jedno za świadczeń emerytalnych pochłaniają koszty postępowań administracyjnych, których są stronami, natomiast środki pozostające do ich dyspozycji to mniej niż minimum socjalne.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. przyznał skarżącym prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W dniu 2 kwietnia 2012 r. M. W. i D. W. wnieśli do WSA w Warszawie kolejny wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o dochodach zawartego w nowo złożonym wniosku wynika, że w stosunku do stanu wykazanego we wcześniejszym wniosku z dnia 10 października 2011 r., po rozpoznaniu którego wydano prawomocne aktualnie postanowienie z dnia 8 grudnia 2011 r., zmianie (nieznacznemu zwiększeniu) uległa jedynie wysokość emerytury otrzymywanej przez D. W. W związku z tym, aktualnie dochód gospodarstwa domowego uzyskiwany z tych świadczeń jest nieznacznie wyższy niż w czasie rozpoznawania wcześniejszego wniosku. W pozostałym zakresie w ponownym wniosku M. W. i D. W. przedstawili te same informacje, co we wniosku z dnia 10 października 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2011 r. oddalił wniosek M. i D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z ponownego wniosku M. W. i D. W. o przyznanie prawa pomocy wynika niewątpliwie, że okoliczności istotne dla orzeczenia w przedmiocie przyznania tego prawa nie uległy zmianie w ten sposób, aby aktualnie dopuszczalne było przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynie dochód gospodarstwa domowego uległ zmianie, nieznacznie się zwiększając. Dlatego też brak jest możliwości wydania orzeczenia o odmiennej treści niż prawomocne postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2011 r. (pkt 2 tego postanowienia) i zwolnienie wnioskodawców od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 23 kwietnia 2012 r. M. i D. W. oraz M. W. i J. W. złożyli zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia11 kwietnia 2012 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270) – dalej p.p.s.a., przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zbadał przesłanki warunkujące przyznanie D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie częściowy obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych.
D. W. i M. W. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca oraz pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie mąż M. W. posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 1140 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1383 zł. Ponadto skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami działek w N. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w części kosztów niniejszego postępowania.
Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący zostali wezwani przez Sąd pierwszej instancji – pismem z dnia 3 listopada 2011 r. - do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy złożyli pismo zawierające oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i zakup leków. Wyjaśnili, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej i pomocy osób trzecich, oraz że w związku z licznymi sprawami sądowymi ponoszą koszty prowadzenia tych spraw.
Również w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, który został potraktowany przez WSA w Warszawie jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2011 r. D. i M. W. nie wykazali, że ich sytuacja materialna uległa zmianie. Dlatego też należy zauważyć, iż treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że D. W. i M. W. nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Dodatkowo, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie wielu postępowań sądowych oraz koszty związane z ich prowadzeniem nie stanowią samoistnej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Odnosząc się do zażalenia M. W. i J. W. należy wskazać, iż postanowienie Sądu z dnia 11 kwietnia 2012 r. dotyczy jedynie wniosku M. i D. W. o przyznanie prawa pomocy, a więc jedynie ich interesu prawnego i ich obowiązków. Stosownie do art. 252 § 3 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy przysługuje wyłącznie wnioskodawcy, dlatego też zażalenie M. i J. W. podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 orzeczono na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 i art. 252 § 3 p.p.s.a.