Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2004 r. J. i S. W. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z zawartych we wniosku danych wynika, że miesięczny łączny dochód skarżących z tytułu wypłacanej emerytury i renty wynosi 1.679,10 zł brutto. Oświadczenie o stanie majątkowym wnioskodawców wskazuje, że są współwłaścicielami (udział w wysokości 2/3) budynku mieszkalnego i gruntu. Na rachunku bankowym posiadają oszczędności w wysokości 12.650 dolarów amerykańskich. Innego majątku nie posiadają. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że J. W. ma niedowład lewostronny oraz choruje na nadciśnienie, zaś S. W. jest po przebytym zawale serca. Ze względu na stan zdrowia ponoszą znaczne wydatki na zakup niezbędnych leków, rehabilitację oraz leczenie sanatoryjne. Wskazali również, że koszty utrzymania, na które składają się opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz i telefon stanowią połowę uzyskiwanych przez nich dochodów. Skarżący oświadczyli, iż kwota zgromadzonych na koncie bankowym środków pieniężnych przeznaczona jest na remont domu, jak również stanowi zabezpieczenie zdrowotne na przyszłość.
Po rozpatrzeniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny, w składzie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 21 stycznia 2005 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 14 lutego 2005 r. skarżący złożyli sprzeciw, wskutek czego postanowienie utraciło ono swoją moc.
W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 marca 2005 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, iż z uwagi na łączny dochód skarżących oraz posiadane oszczędności bez względu na wiek skarżących, ich stan zdrowia i przeznaczenie pieniędzy zgromadzonych na walutowej lokacie terminowej brak podstaw do przyznania im prawa pomocy. Skarżący mogą, zdaniem Sądu, ponieść wszystkie koszty postępowania bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania.
W dniu 21 marca 2005 r. skarżący J. i S. W. złożyli na powyższe postanowienie zażalenie, w którym wnieśli o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy. Skarżący zarzucili postanowieniu brak wnikliwej analizy okoliczności sprawy oraz przedstawionych przez skarżących dokumentów i złożonych oświadczeń, co doprowadziło do niesłusznego wniosku o braku podstaw do przyznania prawa pomocy oraz zarzucili niewyjaśnienie przyczyn, dlaczego stan zdrowia, podeszły wiek oraz przeznaczenie pieniędzy z lokaty nie prowadzi do zwolnienia z kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podnieśli konieczność dokonania remontu domu, którego koszt wyniesie 50.000 -60.000 zł oraz ponoszenie kosztów leczenia i zakupów leków. W tej sytuacji, zdaniem skarżących, zażalenie jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy, albowiem skarżących nie stać bez uszczerbku dla własnego bezpieczeństwa socjalnego ponieść kosztów postępowania w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, iż skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej kwalifikującej ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania. Wskazuje na to stałość uzyskiwanych dochodów tj. świadczeń emerytalno rentowych w łącznej wysokości 1.679,10 zł brutto oraz posiadane oszczędności - 12.650 dolarów amerykańskich.
Odnosząc się do zarzutów skarżących należy wskazać, iż Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy kieruje się wyłącznie sytuacją materialną wnioskodawców w kontekście powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. W niniejszym przypadku ważną okolicznością jest fakt posiadania przez skarżących znacznych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych.
Nie można natomiast zaakceptować poglądu, iż przeznaczenie wymienionych środków pieniężnych na remont domu miałoby być ważniejsze od obowiązku ustawowego ponoszenia kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych, w tym także wykorzystanie dostępnych środków pieniężnych do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
W takiej sytuacji postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmawiające J. i S. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.