Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2005 roku Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego określił na kwotę 100 złotych wpis w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Ministra Środowiska z dnia 25 lutego 2005 roku w przedmiocie uzgodnień warunków zabudowy i zagospodarowania terenu.
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił wniosek Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2006 roku,sygn. akt II OZ 1397/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony skarżącej na powyższe postanowienie.
Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 14 marca 2006 roku nakazał wezwać skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 złotych - zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – w terminie siedmiu dni, od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie doręczono stronie skarżącej w dniu 20 marca 2006 roku.
W dniu 27 marca 2006 roku Stowarzyszenie "[...]" wniosło zażalenie na powyższe zarządzenie.
Strona skarżąca podniosła, że na podstawie art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874 ze zm.) winna być zwolniona od kosztów sądowych. Na poparcie tego stanowiska Stowarzyszenie "[...] powołało się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II OZ 825/05 / uchylające postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy /, w którym stwierdzono, że sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i czy na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest zwolnione z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Strona skarżąca wskazała, że zwolnienie podmiotowe z kosztów sądowych. na podstawie art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie powyższego nie jest uzależnione od stanu majątkowego organizacji.
Ponieważ w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek uregulowań co do wpisów żądanych od organizacji pożytku publicznego rodzi to, zdaniem skarżącego Stowarzyszenia pytanie, czy można traktować ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako "przepis odrębny" w stosunku do art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Skoro na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego brak jest unormowań zwalniających organizacje pożytku publicznego z kosztów sądowych, to nadrzędnym jest przepis ustawowy i należy do czasu ustanowienia przepisów odrębnych bezpośrednio stosować art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W sprawach ekologicznych znaczenie ma też, jako lex specialis, art. 9 Konwencji z Aarhus z dnia 28 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 roku, nr 78, poz. 706 i 707), mówiący m.in. o likwidowaniu barier finansowych w społecznej kontroli nad ochroną środowiska.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami wszczynającymi postępowanie przed sądem administracyjnym są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.).
Artykuł 230 § 1 p.p.s.a. przewiduje dwa rodzaje wpisów: wpis stosunkowy i wpis stały. W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowano zasadę, że wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne; w innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231). Jeżeli więc przedmiotem sprawy nie są należności pieniężne, od których pobiera się wpis stosunkowy w zależności od wysokości należności objętych zaskarżeniem, to w sprawie należy uiścić wpis stały.
Jednocześnie w art. 233 p.p.s.a. zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu. W wykonaniu tej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193).
Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym – 100 złotych.
Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek skargi, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.
Nie wzywa się do uiszczenia opłat sądowych, w tym wpisu, jeśli sprawa podlega przedmiotowemu zwolnieniu od kosztów sądowych lub też stronie przysługuje zwolnienie podmiotowe. Przedmiotowe i podmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych zostały wymienione w art. 239 p.p.s.a. Przepis ten zawiera katalog podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych oraz spraw, w których strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczania tych kosztów. Wśród tych podmiotów nie wymieniono organizacji pożytku publicznego. Również sprawy dotyczące warunków zabudowy i zagospodarowania termu nie zostały wymienione jako zwolnione przedmiotowo od kosztów sądowych.
Wskazać należy, iż niezależnie od zwolnień zawartych w art. 239 p.p.s.a. również przepisy ustaw szczególnych mogą w odniesieniu do określonych podmiotów czy kategorii spraw przewidywać zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jednakże te inne przepisy muszą wprost zawierać zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w ogóle lub w części w postaci opłat sądowych, to znaczy, że przepisy te mają mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
(por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2004 roku, sygn. akt FZ 4/04, opubl. ONSA WSA 2004/1/29)
Wprawdzie w art. 240 p.p.s.a. ustawodawca przewidział dla Rady Ministrów uprawnienie do zwolnienia w drodze rozporządzenia organizacji społecznych od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach, to jednak do chwili obecnej Rada Ministrów nie skorzystała ze swego uprawnienia i nie wydała stosownego rozporządzenia.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, iż art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) stanowi w swej treści, iż organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie przewiduje wprost zwolnienia od opłat sądowych, a jedynie zawiera odesłanie do przepisów szczególnych.
Analiza przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wniosku, iż to właśnie ten ostatni akt prawny zawiera przepisy szczególne dotyczące zwolnień od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak wymienienia organizacji pożytku publicznego wśród podmiotów wyszczególnionych w art. 239 p.p.s.a. skutkuje uznaniem, że ustawodawca postanowił nie zwalniać tych organizacji z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Gdyby ustawodawca chciał zwolnić organizacje pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych wprowadziłby określoną regulację prawną. Tymczasem brak jest takiego generalnego zwolnienia od kosztów sądowych zarówno w ustawach jak i w powołanym wyżej rozporządzeniu. Katalog zwolnień podmiotowych i przedmiotowych, zawarty w art. 239 p.p.s.a., nie może być interpretowany rozszerzająco, niezgodnie z brzmieniem przepisu.
Stanowiska tego nie może zmienić treść powołanego przez stronę skarżącą postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II OZ 825/05. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2006 roku, sygn. akt 1397/05, wydanym w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska zajętego przez Sąd w powołanym przez stronę postanowieniu z dnia 7 października 2005 roku. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2006 roku podkreślił, iż art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie może stanowić samodzielnie podstawy do zwolnienia od opłat sądowych.
Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 roku, Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż również umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zasadnie wezwał stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.