Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 26/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na uchwałę Rady Miejskiej w M. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie wyboru ławnika do Sądu Rejonowego w M. do orzekania w latach 2012-2015.
W uzasadnieniu wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną uchwałę w kwocie 300 zł R. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną w mieszkaniu zakładowym, na którego wykupienie zaoszczędził kwotę 50.000 zł. Jako dochody tego gospodarstwa domowego wnioskodawca wskazał świadczenia emerytalne swoje oraz żony w łącznej kwocie 3.700 zł (brutto).
Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że cena rynkowa mieszkania zajmowanego przez skarżącego i jego żonę wynosi 43.654 zł, stałe wydatki związane z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 1.140 zł, natomiast pozostałe koszty utrzymania jego dwuosobowej rodziny pochłaniają pozostała kwotę dochodów, osiąganych przez jego członków w łącznej kwocie 3.256,42 zł (netto) miesięcznie. Zarówno skarżący jak i jego żona borykają się z problemami zdrowotnymi. Z kolei ich oszczędności wynoszą 56.162,71 zł.
Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od postanowienia skarżący podniósł, że w jego sprawie nie można koncentrować się jedynie na jego sytuacji materialnej, ponieważ skarżący jako osoba z mandatu społecznego nie powinien ponosić kosztów sprawy.
Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy zaskarżonym postanowieniem wskazał ponadto, że w obecnie zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu sprawach ze skarg R.B. (sygn. akt. III SA/Wr 26/12 i III SA/Wr 27/12) został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 600 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podał dalej, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której dwuosobowe gospodarstwo domowe ma stałe źródło dochodu w kwocie 3.256,42 zł (netto) miesięcznie oraz oszczędności pieniężne w kwocie 56.162,71 zł, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej żony. W sytuacji przeznaczania całego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego na koszty koniecznego utrzymania, przeznaczenia kwoty 43.654 zł na wykup zajmowanego mieszkania, do dyspozycji pozostaje pochodząca z oszczędności kwota 12.508,71 zł. Kwota ta pozwala niewątpliwie na poniesienie kosztów sądowych obecnie ciążących na wnioskodawcy i to we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami, zarejestrowanych w WSA we Wrocławiu – w łącznej kwocie 600 zł. Wskazano też, że nie ma możliwości zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na pełnioną funkcję społeczną.
W zażaleniu na powyższe postanowienie R. B. zarzucił Sądowi I instancji, że przy badaniu zasadności przyznania prawa pomocy nie wziął pod uwagę, że skarżący został skierowany do pełnienia funkcji społecznej i że w związku z tym nie powinien ponosić kosztów sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych.
Ponadto wskazać trzeba, że wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, nie uzasadnia jeszcze przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Mówiąc inaczej, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. post. NSA z 14 czerwca 2004 r., OZ 862/04 - niepubl.). Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.).
Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, na co również wskazał uprzednio WSA we Wrocławiu, że jedyną przesłanką przyznania częściowego prawa pomocy wymienioną w ustawie jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że nie ma możliwości zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na pełnioną funkcję społeczną.
W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez R. B., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Biorąc pod uwagę deklarowany dochód miesięczny wnioskodawcy oraz jego żony, który wynosi 3.256,42 zł (netto) oraz oszczędności pieniężne w kwocie 56.162,71 zł stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. Zasadnie bowiem wskazał Sąd I instancji, że w sytuacji przeznaczania całego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego na koszty koniecznego utrzymania, przeznaczenia kwoty 43.654 zł na wykup zajmowanego mieszkania, w ramach którego realizują skarżący i jego żona swoje potrzeby mieszkaniowe, do dyspozycji pozostaje pochodząca z oszczędności kwota 12.508,71 zł. Powyższe okoliczności nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu.
W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.