Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 kwietnia 2029 r., sygn. akt VII SA/Wa 1624/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną K. P. i J. P. (skarżący) w sprawie skargi K. P. i J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wyrokiem z 12 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżących na wskazaną wyżej decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Następnie skarżący złożyli skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie. Pismem z [...] lutego 2020 r. wezwano skarżących reprezentowanych przez pełnomocnika do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z jego odpisem - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Pismem z [...] marca 2020 r. pełnomocnik skarżących wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wnieśli zażalenie zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 47 § 1 w zw. z art. 177a p.p.s.a. przez nieprecyzyjne i niejednoznaczne sformułowanie treści wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, w efekcie czego skarżący mieli podstawę, aby pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że Sąd wzywa do złożenia odpisu poświadczonego za zgodność z oryginałem wyłącznie dokumentu w postaci oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, tj. w przypadku gdy skarżący nie złożą wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie - co wynika wprost z brzmienia wezwania z dnia [...] lutego 2020 r., przy zastosowaniu wykładni literalnej, zasad języka polskiego i logiki;
- 2. art. 176 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 178 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący nie uzupełnili braków formalnych skargi kasacyjnej zgodnie z wezwaniem Sądu z dnia [...] lutego 2020 r., co zdaniem Sądu uniemożliwiło nadanie skardze dalszego biegu, a w konsekwencji bezzasadne odrzucenie skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy skarżący zgodnie z treścią wezwania, złożyli i przesłali w terminie wniosek o rozpoznanie skargi na rozprawie;
- 3. art. 49 § 1 w zw. z art. 177a p.p.s.a. przez brak ponownego wezwania strony do złożenia odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, w sytuacji gdy w opinii Sądu dotychczasowe wezwanie nie wyczerpywało wszystkich braków formalnych,
- 4. art. 178 p.p.s.a. W zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP przez odrzucenie skargi kasacyjnej w sytuacji gdy zachodziły okoliczności przemawiające za ponownym wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych, w efekcie czego zostały naruszone prawa skarżących do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd i zamknięto drogę do sądu.
W oparciu o przytoczone zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie skargi kasacyjnej z dnia [...] lutego 2020 r. do rozpoznania.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących kasacyjnie wskazał, że użycie w wezwaniu spójnika "albo" uprawniało skarżących do wyboru, który z warunków alternatywy rozłącznej spełnią, zatem w jego ocenie mogli oni albo złożyć wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy wraz z jego odpisem poświadczonym za zgodność. Podniósł, że brak odpisów załącznika do skargi nie uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu, zatem przeciwne stanowisko Sądu I instancji stanowi naruszenie zasady wyrażone w Konstytucji oraz świadczy o nadmiernym formalizmie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 176 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", skarga kasacyjna powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W myśl art. 176 § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna również czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Zgodnie natomiast z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi.
W przedmiotowej sprawie złożona skarga kasacyjna nie zawierała wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Słusznie zatem w zaistniałych okolicznościach Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika skarżących kasacyjnie do usunięcia wskazanego braku formalnego złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie albo złożenie oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z odpisem tego pisma. Wezwanie to doręczono pełnomocnikowi [...] lutego 2020 r. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik złożył pismo, w którym zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie w jednym egzemplarzu. Prawidłowo przyjął w zaistniałych okolicznościach Sądu I instancji, że wezwanie nie zostało w pełni wykonane.
Wyjaśnić należy, że dopiero skarga kasacyjna niezawierająca braków formalnych podlega doręczeniu stronie przeciwnej. Skoro zaś tak to, nie sposób uznać, że złożone ze skargą kasacyjną jej odpisy, które nie zawierały oświadczenia o woli rozpoznania sprawy na rozprawie bądź o zrzeczeniu się rozprawy, spełniają te wymagania. Bowiem w sytuacji gdy pełnomocnik nie przesłał odpisów pisma zawierających uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej dla pozostałych stron postępowania, należało uznać, że brak formalny skargi kasacyjnej nie został uzupełniony. Podkreślić należy, że brak oświadczenia jest brakiem formalnym usuwalnym. Do usunięcia tego braku pełnomocnik skarżących został wezwany, jednak pismo zawierające wniosek o rozpatrzenie sprawy na rozprawie zostało złożone w jednym egzemplarzu.
Podkreślenia również wymaga, że przesłanie stronie przeciwnej pisma zawierającego oświadczenie nie ma charakteru wyłączenie informacyjnego, bowiem skoro organ nie zna treści wniosku skarżących nie może mu zaoponować. Ponadto podkreślić jeszcze raz należy, że oświadczenie dotyczące zrzeczenia się rozprawy lub wniosek o jej przeprowadzenie stanowi wymóg formalny wskazany w art. 176 § 2 p.p.s.a., nie zaś - jak wywiódł autor zażalenia - załącznik do niej. Skoro zatem przedmiotowa skarga kasacyjna nie zawierała wszystkich elementów, a pełnomocnik nie nadesłał odpisu pisma zawierającego uzupełnienie braku formalnego, nie można było nadać jej dalszego biegu.
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut braku ponownego wezwania strony do złożenia odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skoro bowiem oryginał skargi kasacyjnej nie zawierał stosownego oświadczenia to również uwierzytelniony odpis tej skargi kasacyjnej go nie zawierał, zatem zasadnie Sąd I instancji wezwał pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej o wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie bądź oświadczenie o rezygnacji z rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie przez nadesłanie odpowiedniej liczby odpisów.
Wskazać również należy, że oświadczenie to stanowi element skargi kasacyjnej – i co do zasady nie powinno stanowić odrębnego pisma w sprawie, z tej przyczyny nie było podstaw do wystosowywania kolejnego wezwania do nadesłania odpisu oświadczenia. Bezsprzecznie bowiem brak oświadczenia stanowił brak skargi kasacyjnej, który nie został usunięty (por. postanowienie NSA z 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I OZ 477/19).
Ponadto wyjaśnić należy, że konieczność dołączenia odpisu pisma uzupełniającego skargę kasacyjną wynika również z treści art. 47 § 1 p.p.s.a, który nakłada na stronę składającą pismo procesowe obowiązek dołączenia do tego pisma odpowiedniej liczby załączników dla doręczenia ich pozostałym stronom. W uchwale z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13 (ONSAiWSA 2014/3/39) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Przyjąć należy, że powyższe stanowisko odnosi się również do skargi kasacyjnej oraz pisma procesowego uzupełniającego skargę kasacyjną.
Powyższe przesądza o niezasadności zarzutów dotyczących pozbawienia strony możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy, gdyż konieczność zawarcia w skardze kasacyjnej stosownego oświadczenia bądź wniosku wynika wprost z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, których zgodność z Konstytucją nie została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny.
Podkreślenia również wymaga, że zarzuty dotyczące nadmiernego formalizmu, który skutkował odrzuceniem skargi w przedmiotowej sprawie także nie mogły okazać się skuteczne. Wskazać należy, że skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek prawny, który uregulowany został w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zatem nie można dowolnie przyjmować, które z określonych wymagań formalnych w tej ustawie skarżący kasacyjnie spełni, a które nie uznając je za nadmierny formalizm.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.