Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Ż. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od wpisu sądowego. Skarżący domagał się zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad uiszczoną kwotę 500 złotych. Powołując się na treść art. 260, art. 245 § 2 i 3, art. 246 § 1, art. 252 § 1, art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wskazał, że dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie pozwalają na stwierdzenie, że jego sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, przy czym rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenia zawarte w skardze oraz we wniosku o udzielenie prawa pomocy, a także w sprzeciwie wniesionym od postanowienia starszego referendarza sądowego są ze sobą sprzeczne i nie mogą stanowić podstawy udzielenia prawa pomocy.
Powyższa ocena Sądu wynika z informacji zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z informacji tych wynika, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 1850 zł brutto miesięcznie (1000 zł netto), zaś dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi 2200 zł brutto miesięcznie. Natomiast córka jest studentką, nie pracuje i nie pobiera stypendium. Skarżący jako swój majątek wymienił "sporny dom nieukończony" o powierzchni 51 m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 12 ha fizycznych, czyli 7,74 ha przeliczeniowych. Zaznaczył, że nie posiada żadnych innych nieruchomości ani żadnych wartościowych przedmiotów. Dodał, że zaciągnął kredyt na zakup materiału siewnego i paliwa, z którego do spłaty pozostało około 2000 zł w ratach miesięcznych po 480 zł. Skarżący płaci również dobrowolne alimenty na rzecz córki w kwocie 1000 zł miesięcznie.
Ponadto skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną i ponosi koszty leczenia w kwocie ok. 70 zł miesięcznie. Jednocześnie podał, że pomimo braku formalnej rozdzielności majątkowej z obecną żoną, faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa, a ponadto jego żona opiekuje się swoją schorowaną babcią. Zaznaczył, że pokrył wpis w kwocie 500 zł oraz uiścił wynagrodzenie dla zawodowego pełnomocnika w takiej samej wysokości, gdyż jest to w granicach jego finansowych możliwości. Do wniosku skarżący załączył oświadczenie córki, zgodnie z którym otrzymuje ona od niego dobrowolnie alimenty w kwocie 1000 zł miesięcznie na pokrycie kosztów utrzymania, dojazdów oraz wydatków związanych ze studiami.
Zdaniem Sądu, skarżący przedstawił we wniosku informacje z których wynika, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskując dochód miesięczny w wysokości 1000 zł netto; zaś wskazane stałe miesięczne wydatki to alimenty na rzecz córki w kwocie 1000 zł, rata kredytu w wysokości 480 zł oraz leki – 70 zł, znacznie przekraczają podaną przez skarżącego wysokość dochodu. Należy też pamiętać o innych stałych wydatkach takich, jak opłaty za prąd, gaz, artykuły spożywcze, gospodarcze, czy też ubrania, których to skarżący nie wymienił, a które niewątpliwie ponosi, skoro prowadzi odrębne od żony gospodarstwo domowe. W tej sytuacji trudno uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego dotyczące zarówno wysokości jego dochodu, jak i wysokości wypłacanych córce alimentów.
Jednocześnie Sąd zauważył, że w złożonym wniosku skarżący stwierdził, że w granicach jego finansowych możliwości było uiszczenie kosztów postępowania w łącznej kwocie 1000 zł. Skoro zatem skarżący był w stanie poczynić stosowne oszczędności i opłacić wybranego profesjonalnego pełnomocnika oraz uiścić część kwoty wpisu od skargi, to mógł podjąć również dalsze działania w celu uzyskania całej niezbędnej kwoty. Odnosząc się natomiast do podniesionego w sprzeciwie zarzutu naruszenia art. 255 p.p.s.a., Sąd wskazał, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego, a jego przeprowadzenie zależy od uznania Sądu rozpoznającego wniosek (por. postanowienie NSA z 17 listopada 2014 r., II FZ 1761/14). Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie określonych w przepisach ww. ustawy przesłanek przyznania tego prawa.
Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na ww. postanowienie wniósł A. Ż. podnosząc, że Sąd błędnie uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i pełny jak kształtuje się jego sytuacja rodzinna oraz finansowa, co uniemożliwiało uwzględnienie złożonego wniosku, w sytuacji gdy z przedstawionych okoliczności wynika, że wniosek powinien być uwzględniony. Ponadto w przypadku powstania wątpliwości Sąd powinien wezwać skarżącego do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Od tego jednak Sąd odstąpił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy polega na tym, że strona m.in. może uzyskać uprawnienie do zwolnienia od kosztów sądowych (art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w częściowym zakresie, o jaki zawnioskował A. Ż., polega właśnie na zwolnieniu od kosztów. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającą się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto wskazania wymaga, że w ogólności istotą prawa pomocy, o co wnioskuje skarżący, jest możliwość zapewnienia prawa do sądu osobom, które wykażą, że z uwagi na swoją sytuację majątkową nie mogą ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że koszty takiego postępowania obciążają społeczeństwo. Tymczasem wykazana przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia by koszty postępowania sądowego w tej sprawie ponosili wszyscy podatnicy. Zważywszy bowiem na ustalone przez Sąd okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd I instancji, oceniając przedstawioną sytuację majątkową przez skarżącego, prawidłowo stwierdził, że oświadczenie skarżącego o wielkości jego majątku budzi wątpliwości. Sam skarżący przyznaje, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z żoną; zaś w sytuacji gdy uiszcza na rzecz córki alimenty, która z nim nie zamieszkuje, to takie okoliczności nie uzasadniają uznania, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Z porównania zaś dochodów i wydatków skarżącego wynika, że jego wykazywane wydatki są wyższe od wykazywanych dochodów. Okoliczność ta czyni oświadczenie skarżącego jako niewiarygodne.
Ponadto w złożonym zażaleniu skarżący nie wskazał żadnych konkretów na potwierdzenie swojej aktualnej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiałaby opłacenie wpisu sądowego od skargi w całości, tj. także w wysokości 1000 zł ponad uiszczoną już kwotę 500 zł. Wskazał na okoliczności, które nie podważają oceny Sądu zawartej w zaskarżonym postanowieniu, a wręcz potwierdzają tę ocenę w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów (1000 zł) i świadczenia na rzecz córki alimentów (1000 zł). W tym miejscu przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy to rodzaj kredytowania kosztem ogółu społeczeństwa. Wiąże się bowiem z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, jako forma wkładu przez wszystkich na potrzebę prowadzenia indywidualnych spraw sądowych stron, których nie jest stać na realizację swojego prawa do sądu. Stąd też potrzeba dokładnego udokumentowania sytuacji finansowej; zaś w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, uzasadnione jest uznanie żądań takiego podmiotu jako pozbawionych usprawiedliwionych podstaw.
Dlatego wobec ustaleń Sądu I instancji, nie mają znaczenia dla wyniku postępowania podnoszone po raz kolejny przez skarżącego te same okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie spełnił bowiem minimum obowiązków związanych z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie przedstawił we wniosku w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej, do czego był obowiązany zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tej sytuacji brak było podstaw do wzywania skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a. W zażaleniu skarżący nie wykazał bowiem, że istnieją inne okoliczności, które przemawiałyby za koniecznością wystosowania takiego wezwania przez Sąd, jak i uwzględnieniem jego wniosku.
Ponadto stanowisko skarżącego w zakresie wysokości wymaganego wpisu jest błędne. W niniejszej sprawie zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wymagany wpis sądowy wynosi 1500 zł, a nie jak twierdzi skarżący 5000 zł. Zatem wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy oparty jest na błędnym przekonaniu co do wysokości wymaganego w niniejszej sprawie wpisu sądowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.