Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie robót budowlanych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie było niewskazanie przez skarżących, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że mają małe emerytury (łączna wysokość 2839 zł miesięcznie), w domu nie posiadają ogrzewania, ani zimnej wody, oraz że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Mimo wezwania skarżący nie udokumentowali kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują ani kosztów związanych z zakupem lekarstw. Skarżący, mimo wezwania, nie wskazali, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych czy organizacji społecznych lub państwowych. W oparciu o udzielone przez skarżących informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, z uwagi na niepełne wykonanie wezwania. Skarżący nie przedstawili dokumentów, które pozwalałby na dokonanie jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych. Tym samym, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący nie przedstawili wiarygodnych okoliczności, które mogłyby wykazywać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a."
Skarżący w zażaleniu podnieśli, że Sąd powinien przyznać im prawo pomocy, ponieważ wydawane orzeczenia są niesprawiedliwe i pozbawiają stronę prawa do wyroku. Ponadto skarżący przytoczyli szereg zarzutów niedotyczących wprost zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazali, że spełnią przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących ich sytuacji majątkowej. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że nie posiadają domu, mieszkania, a jedynie są współwłaścicielami działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2488 m2 oraz otrzymują emeryturę o łącznej wysokości 2 839 zł miesięcznie. Skarżący wskazali, że ponoszą koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia 800 zł oraz koszty postępowań sądowych w kwocie około 1000 zł miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonali w całości, w szczególności nie udokumentowali kosztów związanych z utrzymaniem oraz zakupem lekarstw. Skarżący przedstawili jedynie kserokopię odcinków emerytury (łączny dochód netto miesięcznie – 2 839 zł). Skarżący ograniczyli się w istocie do niepopartych dokumentami twierdzeń, że nie posiadają jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż skarżący, nieprzedstawiając żądanych dokumentów, uniemożliwili dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są twierdzenia skarżących, że wydane orzeczenia są niesprawiedliwe.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.