Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 628/19, odrzucił skargę M. W. (dalej również jako: "skarżący"), na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] sierpnia 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, przez wskazanie nr PESEL, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Skierowana do skarżącego przesyłka została doręczona dorosłemu domownikowi w dniu [...] sierpnia 2019 r.
Postanowieniem z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt II SPP/Łd 155/19, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2019 r. Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi, argumentując, iż skarżący nie uprawdopodobnił w sposób przekonywujący, iż powyższe uchybienie było przez niego niezawinione, a mianowicie, że zaistniała sytuacja uniemożliwiała podjęcie czynności zmierzających do uzupełnienia braków skargi.
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II OZ 118/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. W. na ww. postanowienie Sądu Wojewódzkiego. Tym samym, z uwagi na nie uzupełnienie przez skarżącego braku formalnego skargi w wyznaczonym terminie, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a." orzekł, jak w sentencji postanowienia.
Zażalenie na to postanowienie złożył M. W., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, postulując jego uchylenie i zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, albowiem nr PESEL skarżącego znajdował się w aktach sprawy i został wskazany w piśmie inicjującym postępowanie przed organami administracji, wobec czego Sąd mógł ustalić nr PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braków formalnych, a konsekwencji nie odrzucać skargi.
W uzasadnieniu zażalenia, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 366/19, pełnomocnik skarżącego podniósł, iż w sytuacji, gdy w aktach administracyjnych sprawy znajduje się nr PESEL strony skarżącej, to nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu.
Pismem z dnia [...] marca 2020 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił zażalenie poprzez żądanie przyznania od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. pismo strony powinno zawierać w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Powyższy obowiązek został wprowadzony na mocy art. 1 pkt 1 z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 934) – dalej jako: "ustawa nowelizująca". Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 3260) wymóg wskazania numeru PESEL ma na celu zapewnić lepszą identyfikację stron lub innych uczestników postępowania sądowo-administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2019 r. II OZ 999/19, LEX nr 2740112).
Sąd pierwszej instancji wypełniając obowiązki nałożone na niego ustawą nowelizującą przeoczył, że PESEL skarżącego znajduje się już w aktach administracyjnych sprawy, na co trafnie zwrócono uwagę w zażaleniu. Jest on bowiem wskazany we wniosku skarżącego z dnia [...] sierpnia 2018 r. o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (k. 15 akt adm.). W świetle powyższego Sąd Wojewódzki dysponował numerem PESEL skarżącego, przez co podstawowy cel, a zarazem i wymóg, ustawy nowelizacyjnej w omawianym zakresie został spełniony (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., I OZ 1204/19, LEX nr 2751779). Nieuzupełnienie wskazanych warunków formalnych skargi nie uniemożliwiało zatem nadania prawidłowego biegu tej skardze.
Powyższe stanowisko nawiązuje do zasady szybkości postępowania sądowego w powiązaniu z zasadą ekonomii procesowej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r. II OSK 1656/11, LEX 1323655). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (zob. wyrok ETPC z dnia 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.