Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r. odmówił J. i B.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, prowadzą oni samodzielnie gospodarstwo domowe, posiadając na swoim utrzymaniu dorosłe dziecko w wieku 24 lat, które jeszcze nie pracuje. J. i B.K. osiągają dochody w wysokości odpowiednio 2.777 zł oraz 2.390 zł, przy czym sporą część ich miesięcznych wydatków pochłania leczenie B.K. Ich jedynym majątkiem jest działka o pow. 0,46 ha z zabudowa letniskową. Pismem z dnia 15 września 2009 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do przedłożenia w terminie 7 dni dodatkowych dokumentów mających zobrazować sytuację majątkową. Pomimo upływu 14 - dniowego terminu wskazanego przez Sąd J. i B.K. nie przedłożyli wymaganych dokumentów oraz nie złożyli oświadczenia w wymaganym zakresie.
Postanowieniem z dnia 17 listopada 2009 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy.
W krótkim uzasadnieniu sprzeciwu, wnioskodawcy reprezentowani przez adwokata wskazali, że złożone przez nich na urzędowym formularzu informacje są na tyle wiarygodne, że przedkładanie kolejnych dokumentów potwierdzających ich wcześniejsze oświadczenie nie jest niezbędne do merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że wezwanie z dnia 15 września 2009 r., zobowiązujące do przedłożenia dokumentów źródłowych zawiera informacje o wątpliwościach jakie budzi ich sytuacja majątkowa, niewątpliwe więc skarżący posiedli wiedzę, że ich twierdzeń niepopartych dokumentami nie można postrzegać jako wykazania na tyle trudnej sytuacji materialnej, aby stanowiła podstawę do przyznania prawa pomocy. Obowiązek wykazania spoczywa na wnioskodawcach, natomiast Sąd nie musi prowadzić postępowania dowodowego i z własnej inicjatywy dążyć do zdobycia dokumentów potwierdzających okoliczności, na które powołują się J. i B.K.
W ocenie Sądu trudno uznać, iż leczenie B.K. oraz bezrobocie ich 24 letniej córki, absolwentki uniwersytetu stanowić mogą podstawę do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skoro wnioskodawcy osiągają regularne i wcale nie najniższe dochody, a dodatkowo posiadają działkę o pow. 0,46 ha z zabudowa letniskową, to znaczy że środki na ten cel posiadają.
Negatywnie Sąd I instacnji ocenił również postępowanie wnioskodawców, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów na wezwanie Sądu, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących ich rzeczywistej sytuacji finansowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie. Wskazali, że co do zasady podstawą wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jest urzędowy formularz. Oświadczenie za jego pomocą sporządzone posiada wszystkie wystarczające dane by dokonać oceny możliwości finansowych wnioskodawcy. W ocenie skarżących, nie wskazali oni na żadne nadzwyczajne okoliczności, które skutkowałyby koniecznością żądania dodatkowych dokumentów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych przez Sąd dokumentów ani też nie wyjaśnili ewentualnego braku możliwości ich przedłożenia. Brak jakiejkolwiek reakcji ze strony skarżących na skierowanie do nich wezwanie, zobligował Sąd I instancji do dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżących wyłącznie na podstawie złożonego, urzędowego formularza. Wbrew twierdzeniom zażalenia, właśnie ocena danych zawartych w tym oświadczeniu była podstawą do wydania kwestionowanego postanowienia. Przy czym w tej sytuacji na pełną aprobatę zasługuje sama odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Ocena danych zawartych we wniosku prowadzi wyłącznie do wniosku, że skarżący są osobami osiągającymi stały dochód, w stosunkowo dużej wysokości, pozwalający im na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, które to koszty, jak warto podkreślić, na tym etapie zamykają się wyłącznie w kwocie wpisu sądowego od skargi.
Podkreślenia wymaga zasada, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania im prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.