Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2003r., sygn. akt V SA 4883/03 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił skarżącego T. O. od kosztów sądowych. Następnie skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, który to wniosek został uwzględniony postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 1 grudnia 2004r. W uzasadnieniu postanowienia podano, iż wnioskodawca utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 434,30 zł oraz nie dysponuje zasobami pieniężnymi i przedmiotami wartościowymi. Analiza całości akt sprawy wskazuje, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania.
Odpis powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w celu wyznaczenia radcy prawnego. Pismem z dnia 20 grudnia 2004r. Okręgowa Rada Radców Prawnych w Warszawie poinformowała, że radca prawny R. O. został wyznaczony w sprawie ze skargi T. O. W dniu 7 stycznia 2005r. (data nadania przesyłki pocztowej) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo adwokata L. C., który poinformował, iż działa z substytucji radcy prawnego R. O. Na rozprawę w dniu 7 lutego 2005r., po uprzednim zawiadomieniu radcy prawnego R. O. oraz adwokata L. C., stawił się w imieniu skarżącego aplikant adwokacki M. T.. Wniósł on o odroczenie rozprawy z uwagi na to, że do dnia rozprawy skarżący nie podpisał pełnomocnictwa dla radcy prawnego ustanowionego z urzędu.
Sąd postanowił oddalić wniosek, gdyż aplikant adwokacki nie posiadał umocowania do występowania w sprawie. Jak zaznaczono w protokole rozprawy skarżący oświadczył, że "rezygnuje z przyznanego mu prawa pomocy i wyjaśnia, że wobec tego, iż następują zawirowania związane z wyznaczeniem pełnomocnika, będzie występował osobiście w postępowaniu sądowoadministracyjnym".
W tej sytuacji Sąd przystąpił do rozpoznawania sprawy, a następnie orzekł wyrokiem o oddaleniu skargi. Ogłaszając wyrok Sąd pouczył stronę działającą bez profesjonalnego pełnomocnika co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego, a w szczególności o tym, że istnieje możliwość wystąpienia do Sądu o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz że wniosek w tym przedmiocie należy złożyć na urzędowym formularzu. Ponadto zarządzeniem Sądu poinformowano Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie, że T. O. zrezygnował z przyznanej pomocy prawnej w osobie radcy prawnego R. O. W dniu 8 lutego 2005r. T. O. zwrócił się o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w dniu 14 lutego 2005r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata podając w uzasadnieniu, że skarżący nie udzielił wyznaczonemu radcy prawnemu pełnomocnictwa, a następnie zrezygnował z przyznanego prawa pomocy oświadczając, że w postępowaniu będzie występował samodzielnie. W ocenie Sądu takie zaniedbanie w prowadzeniu własnej sprawy nie usprawiedliwia ponownego przyznania prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie T. O. wniósł o jego uchylenie i wydanie postanowienia o przyznaniu pomocy prawnej w osobie adwokata z urzędu. Zażalenie zawiera również wniosek "o przedłużenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej o czas jaki upłynął na skuteczne ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika". W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że na rozprawę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym stawił się aplikant, który mógł tylko wnieść o odroczenie rozprawy, bo sprawa jest oznaczona inną sygnaturą niż wymieniona w piśmie Prezesa OIRP w Warszawie. Ponadto skarżący w dniu rozprawy otrzymał od adwokata L. C. blankiet pełnomocnictwa opatrzony datą 27 maja 2005r. Na rozprawie Sąd nie odebrał od skarżącego do protokołu umocowania ani obecnego na sali aplikanta, ani samego R. O., co było możliwe pomimo jego nieobecności.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie należy uwzględnić.
Nie budzi wątpliwości okoliczność, iż to z woli strony (na jej wniosek) zostało wydane w sprawie postanowienie z dnia 1 grudnia 2004r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Stanowiło ono podstawę do zwrócenia się przez Sąd do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczenie konkretnego radcy prawnego. Pierwszą czynnością wyznaczonego radcy prawnego była czynność polegająca na udzieleniu pełnomocnictwa substytucyjnego adwokatowi L. C.. Na rozprawę przed Sądem stawił się natomiast aplikant adwokacki nieprzygotowany do sprawy (poinformowany o sprawie o innej sygnaturze wskutek błędnego jej wskazania w piśmie Sądu z dnia 8 grudnia 2004r. skierowanym do OIRP w Warszawie) i nie mający należytego umocowania (brak pełnomocnictwa).
W tym stanie rzeczy Sąd stosownie do wymogu art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powinien był pouczyć stronę, (której wprawdzie wyznaczono radcę prawnego z urzędu, lecz faktycznie nie mogła z jego pomocy skorzystać) o możliwości złożenia pełnomocnictwa do protokołu. Oświadczenie skarżącego o rezygnacji z przyznanego mu prawa pomocy niewątpliwie należy interpretować z uwzględnieniem zaistniałych okoliczności. Nie można przecież wykluczyć, że skarżący nie zdawał sobie sprawy, jakie znaczenie prawne ma ustanowienie dla niego zastępcy prawnego. Z protokołu rozprawy z dnia 7 lutego 2005r. wynika przy tym, że Sąd przyjmując za skuteczną rezygnację z pełnomocnika pouczył stronę (a więc skarżącego T. O.) o możliwości złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie wykwalifikowanego prawnika, co już samo w sobie nasuwa zastrzeżenia.
W kontekście tego pouczenia oraz innych okoliczności faktycznych sprawy należy uznać za wadliwe wydanie postanowienia o odmowie przyznania tego prawa, tym bardziej że wcześniej przyznane już prawo pomocy nie utraciło mocy, nie została natomiast w istocie podjęta żadna czynność procesowa w imieniu strony, z przyczyn od niej niezależnych. Odpis wyroku z uzasadnieniem powinien być doręczony pełnomocnikowi skarżącego. Rezygnacja strony z udziału w postępowaniu jej pełnomocnika nie oznacza rezygnacji z przyznanego prawa pomocy. Stosownie bowiem do wymogu art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna, która jest środkiem zaskarżenia sformalizowanym, powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, a w określonych sprawach przez doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, a więc w okolicznościach występujących w niniejszej sprawie strona może ponownie ubiegać się o wskazanie radcy prawnego, który będzie jej pełnomocnikiem w tej sprawie.
Na uwagę zasługuje także fakt, iż skarżący dokonał aktualizacji swoich danych dotyczących wysokości otrzymywanej renty inwalidzkiej. Zgodnie z ostatnio złożonym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy na dzień 21 marca 2005r. renta inwalidzka T. O. wynosiła 491 zł 85 gr, co oznacza, że nadal zachodzi przesłanka materialna do przyznania prawa pomocy.
W zaistniałej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne uchylić zaskarżone postanowienie ponieważ wymaga wyjaśnienia, czy nadal pełnomocnikiem skarżącego jest wyznaczony już radca prawny w osobie R. O., czy też OIRP w Warszawie wyznaczy innego radcę prawnego. W odniesieniu do zawartego w zażaleniu "wniosku o przedłużenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej" wskazać należy, iż podlega on odrębnemu rozpoznaniu przez Sąd I instancji.
Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.