Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 681/19 odrzucił skargę W. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2019 r. (pkt IV a i b zarządzenia) wezwano pełnomocnika skarżącego, będącego jego ojcem, do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez podanie numeru PESEL skarżącego oraz wskazanie jego adresu zamieszkania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi (zarządzenie – k. 1-2 akt sądowych). Wezwanie to doręczono pełnomocnikowi strony w dniu [...] grudnia 2019 r. (k. 13 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia [...] grudnia 2019 r., pełnomocnik skarżącego wskazał jego numer PESEL oraz poinformował, że nie jest mu znany adres zamieszkania syna (k. 18 akt sądowych). Do końca biegu terminu wyznaczonego na usunięcie tego braku formalnego, brak ten nie został usunięty.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że niewskazanie w skardze adresu zamieszkania strony skarżącej stanowi brak formalny, którego nieuzupełnienie wywołuje skutek określony w art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", powodujący jej odrzucenie. W ocenie Sądu pierwszej instancji niewskazanie adresu zamieszkania skarżącego stanowi istotny brak formalny skargi, wskutek którego nie można nadać jej biegu.
Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, postulując jego uchylenie. W ocenie pełnomocnika skarżącego niezasadnym było zarówno wzywanie go o przedstawienie nr PESEL jego mocodawcy, gdyż taki numer znajduje się w aktach sprawy, jak również odrzucenie skargi z uwagi na niepodanie adresu zamieszkania skarżącego, gdyż jak już wielokrotnie podnosił na etapie postępowania administracyjnego, adres zamieszkania syna nie jest mu znany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Z art. 46 § 2 P.p.s.a. wynika obowiązek strony wnoszącej pierwsze pismo sprawie (w tym wypadku pismem tym jest skarga) oznaczenia miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych, pełnomocników oraz przedmiotu sprawy, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że niewskazanie w skardze miejsca zamieszkania skarżącego stanowiło o braku formalnym skargi, podlegającym uzupełnieniu na zasadach określonych w art. 49 P.p.s.a. Przepis ten stanowi w § 1, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Taka odmienna regulacja ma zastosowanie do skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, bowiem jak stanowi art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.- skargi, której braków formalnych nie uzupełniono w wyznaczonym terminie, nie pozostawia się bez rozpoznania, lecz podlega ona odrzuceniu.
Wymaga jednak podkreślenia, że w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym nie można uznać, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania, bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być tylko brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. I OSK 1946/12, LEX nr 1327817). W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją.
Niewykonanie wezwania w zakresie wskazania miejsca zamieszkania skarżącego nie powinno powodować automatycznie odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia braków formalnych. Tym bardziej, że w znajdującym się w aktach sprawy notarialnym pełnomocnictwie z dnia [...] kwietnia 2014 r., skarżący W. Ż. ustanowił swojego ojca K. Ż. pełnomocnikiem również m.in. do doręczeń wszelkich pism i przesyłek pocztowych wobec Poczty Polskiej lub innego operatora pocztowego. Należy zatem przyjąć, że wszelkie czynności podejmowane przez pełnomocnika skarżącego, w tym odbiór korespondencji sądowej, oddziałują na sytuację prawną skarżącego, tak jakby sam ich dokonywał. Zresztą jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżącego wskazywał, chociażby w wyjaśnieniach przed organem pierwszej instancji, że jego syn wyjechał za granicę kilka lat temu, nie posiada adresu stałego pobytu w Polsce, a gdy odwiedza ojca to mieszka w tym czasie u niego.
W tej sytuacji stanowisko Sądu pierwszej instancji, odrzucające skargę, należy uznać za zbyt rygorystyczne. Oznacza ono bowiem zamknięcie stronie prawa do sądu, co stanowi naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowisko jakie zajął Sąd Wojewódzki sprzeczne jest z prokonstytucyjną wykładnią przepisów procesowych.
Należy również zwrócić uwagę, że w sprawie nie było potrzeby wzywania pełnomocnika skarżącego do wskazania numeru PESEL jego mocodawcy. Sąd pierwszej instancji wypełniając obowiązki nałożone na niego ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019, poz. 934) przeoczył, że PESEL skarżącego znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Jest on bowiem wskazany we wspomnianym już wcześniej notarialnym pełnomocnictwie z dnia [...] kwietnia 2014 r. (k.13 akt administracyjnych). W świetle powyższego Sąd Wojewódzki dysponował numerem PESEL skarżącego, przez co podstawowy cel, a zarazem i wymóg, ustawy nowelizacyjnej z 2019 r. został spełniony (por. postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. I OZ 1204/19, LEX nr 2751779).
Zatem nieuzupełnienie wskazanych warunków formalnych skargi nie uniemożliwiało nadania jej prawidłowego biegu.
Powyższe stanowisko nawiązuje do zasady szybkości postępowania sądowego w powiązaniu z zasadą ekonomii procesowej. W tym miejscu ponownie należy zaznaczyć, że nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. II OSK 1656/11, LEX 1323655). Koresponduje z tym także ugruntowany dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego stosując przepisy proceduralne, sądy muszą unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo.
Ponadto trzeba mieć na uwadze, że uregulowania dotyczące kwestii formalnych dla wniesienia środka odwoławczego mają na celu zapewnienie właściwego sprawowania wymiaru sprawiedliwości oraz, w szczególności, poszanowanie zasady pewności prawa. (por. wyrok ETPC z dnia 11 października 2018 r. 65379/13, LEX nr 2602618).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.