Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 863/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił skarżących K. W. i Z. W. w 3/5 części od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek o ustanowienie na rzecz skarżących adwokata z urzędu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że łączny miesięczny dochód skarżących z tytułu emerytur wynosi [...] zł. Według oświadczeń skarżących ponoszą oni miesięczne wydatki w wysokości około 530 zł. Dodatkowo skarżący przeznaczają na lekarstwa i prywatną służbę zdrowia kwotę około 700 zł miesięcznie. Wynika z tego, iż co miesiąc pozostaje skarżącym kwota do wydatkowania, po odjęciu uśrednionych kosztów opału i zakupu żywności, w wysokości około 1400 zł. Sąd przyjął również, iż skarżący spłacają pożyczkę zaciągniętych u krewnych, którą przeznaczyli na zakup okularów i aparatu słuchowego (500 zł na m-c).
Sąd wskazał, że niektóre wyjaśnienia skarżących budzą istotne wątpliwości, gdyż oświadczyli oni, iż nie posiadają żadnych nieruchomości, natomiast we wcześniejszym wniosku z dnia 29 października 2007 r. podali, że posiadają połowę domu o powierzchni [...] m2 oraz działkę o powierzchni [...] m2. Sąd stwierdził, że na ogrzewanie domu, za korzystanie z energii elektrycznej, gazu i wody skarżący ponoszą wydatki, co oznacza, że zataili posiadane nieruchomości.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił wniosek jedynie częściowo wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli K. W. i Z. W., podnosząc, że wyliczenie Sądu pierwszej instancji nie uwzględnia wydatków ponoszonych przez nich na odpłatną pomoc w wysokości 100 zł miesięcznie. Skarżący podnieśli, iż mają na utrzymanie po 400 zł na osobę miesięcznie, zgodnie z wyliczeniem Sądu pierwszej instancji (po odjęciu ww. kwoty 100 zł), która to kwota nie wystarcza na sfinansowanie stosowania diety cukrzycowej. Jeżeli idzie natomiast o stwierdzone zatajenie posiadania nieruchomości, to skarżący wyjaśnili, że nie są właścicielami żadnej nieruchomości, gdyż przekazali połowę domu wraz z działką córce zamieszkałej poza Limanową i obecnie zamieszkują w domu córki ponosząc jedynie koszty eksploatacyjne (ogrzewanie, prąd, gaz, woda, kanalizacja, telefon, śmieci).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Sąd może na wniosek osoby fizycznej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest zatem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Taka możliwość zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż jakkolwiek skarżących nie stać na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to jednak są oni w stanie – jak zasadnie wywiódł Sąd pierwszej instancji – pokrywać koszty sądowe w części oraz ewentualnie pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia, wskazać należy, iż wyliczenia Sądu dokonane w oparciu o przedstawione przez stronę dokumenty zawsze mają charakter przybliżony, co jednak nie prowadzi do uznania, iż analiza sytuacji majątkowej i finansowej strony jest przeprowadzona nierzetelnie. W szczególności należy wskazać, iż Sąd ten uwzględnił w swoim wyliczeniu koszty wyżywienia skarżących, zatem, zażalenie w żaden sposób nie podważa prawidłowości tej analizy.
Należy też stwierdzić, iż kwestia tytułu prawnego do nieruchomości nie ma w tej sprawie rozstrzygającego znaczenia, skoro skarżący mają możliwość zamieszkiwania we wzmiankowanym domu i ponoszą wydatki na jego utrzymanie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.