Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 7 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 671/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skargę R. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] maja 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] lipca 2019 r. o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej, z uwagi na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 9 czerwca 2020 r. w trybie art. 41 § 2 k.p.a., zaś skarga została wniesiona 10 października 2020 r.
Skarżący na to postanowienie wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8, art. 9 i art. 41 k.p.a. Stwierdził, że art. 41 k.p.a., który został w sprawie zastosowany, nakłada na organy administracji "obowiązek upewnienia się co do tego, iż ponad wszelką wątpliwość, posiadają właściwy adres strony, a zwłaszcza czy strona podała właściwy adres i czy była pouczona o obowiązkach wynikających z art. 41 kpa". Skarżący twierdził, że w jego sprawie Rada do Spraw Uchodźców nie mogła zastosować art. 41 k.p.a., gdyż nowy adres skarżącego był znany Urzędowi do Spraw Cudzoziemców "i co za tym idzie Radzie do Spraw Uchodźców". Wskazywać na to mają dołączone do zażalenia dokumenty. W tych okolicznościach wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Skarżący w zażaleniu nie zgodził się ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że skargę złożył z uchybieniem ustawowego trzydziestodniowego terminu przewidzianego do jej wniesienia. Przede wszystkim skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Rady do Spraw Uchodźców, a następnie Sądu pierwszej instancji, o konieczności zastosowania w sprawie art. 41 § 2 k.p.a.
W myśl art. 41 § 2 k.p.a., w razie zaniedbania przez strony, ich przedstawicieli i pełnomocników obowiązku polegającego na informowaniu w toku postępowania organu administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.
Ugruntowany jest w orzecznictwie sądowym i doktrynie prawa administracyjnego pogląd, zgodnie z którym zastosowanie art. 41 § 2 k.p.a. jest możliwe jedynie wówczas, gdy strona została prawidłowo pouczona o skutkach wypływających z niedopełnienia obowiązku normowanego w art. 41 § 1 k.p.a. Wynika to z ogólnej zasady określonej w art. 9 k.p.a., stanowiącym, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Niedopełnienie tych obowiązków przez organ stanowi naruszenie prawa.
Należy stwierdzić, że obowiązkiem organu jest pouczenie strony przy pierwszym doręczeniu o treści art. 41 k.p.a. W orzecznictwie i doktrynie dominuje bowiem pogląd, że wszczynając postępowanie organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić adres do doręczeń oraz pouczyć stronę o obowiązku poinformowania o zmianie adresu i o konsekwencjach prawnych niedochowania takiego obowiązku (por. wyroki NSA: z 7 stycznia 2000 r., V SA 1084/99, z 12 września 2006 r., I OSK 1369/05, z 12 września 2006 r., I OSK 1369/05, z 23 września 2005 r., I OSK 43/05; wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r., II SA/Po 1181/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2011 r., II SA/Wa 1330/11; wyrok WSA w Warszawie z 14 października 2010 r., II SA/Wa 943/10; a także J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 249; oraz A. Wróbel: Komentarz aktualizowany do art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX, G. Łaszczyca: Komentarz aktualizowany do art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX).
Z powyższego wynika, że na organie administracji spoczywa obowiązek pouczenia strony o treści przepisu art. 41 § 1 i § 2 k.p.a., natomiast brak pouczenia w tym zakresie stanowiłby naruszenie art. 9 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, powodujące jednocześnie nieskuteczność prawną doręczenia pod dotychczasowym adresem mimo zaniechania przez stronę powiadomienia o jego zmianie lub braku wskazania nowego adresu do doręczeń lub braku wskazania pełnomocnika do doręczeń w kraju. Brak pouczenia, pouczenie niepełne lub błędne powoduje, że uchybienie terminu do wniesienia skargi jest niezawinione przez stronę, a tym samym nie może szkodzić stronie. Dlatego taka okoliczność może być podstawą wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienia NSA: z 28 stycznia 2014 r., I OZ 30/14, z 9 lutego 2012 r., II OZ 61/12, z 2 września 2009 r., II GSK 734/09).
W niniejszej sprawie, wbrew temu co twierdzi skarżący w zażaleniu, Rada do Spraw Uchodźców pouczała skarżącego o treści art. 41 k.p.a., co wynika z akt administracyjnych, tj. z pisma z 21 sierpnia 2019 r. odebranego przez skarżącego osobiście w dniu 22 sierpnia 2019 r. Następnego dnia skarżący wniósł do Rady do Spraw Uchodźców za pośrednictwem Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców pismo wraz z wnioskiem dowodowym, w którym nadal jako adres do doręczeń wskazał adres na który doręczono zaskarżoną decyzję. Z akt administracyjnych wynika, że było to ostatnie pismo złożone przez skarżącego w sprawie. Niezasadne są zatem twierdzenia, że strona przed wydaniem zaskarżonej decyzji informowała Radę do Spraw Uchodźców o zmianie swojego adresu. Dołączone do zażalenia dokumenty nie dotyczą ani rozpoznawanej sprawy, ani też organu, jakim jest Rada do Spraw Uchodźców. Brak jest też podstaw do przyjęcia, że fakt, iż nowy adres skarżącego był znany Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców, odnosi skutek także wobec Rady do Spraw Uchodźców.
To oznacza, że Rada do Spraw Uchodźców prawidłowo uznała, iż zaskarżona decyzja z [...] maja 2020 r. została skarżącemu skutecznie doręczona w dniu 9 czerwca 2020 r. pod dotychczasowym adresem w trybie art. 41 k.p.a. Stąd zasadne są ustalenia Sądu pierwszej instancji o uchybieniu terminowi z art. 53 § 1 p.p.s.a., skoro skarżący skargę na tę decyzję wniósł dopiero 10 października 2020 r., po otrzymaniu "odpisu decyzji" w dniu 15 września 2020 r.
Wyjaśnić natomiast należy, że jeżeli pouczenie o konieczności każdorazowego informowania właściwego organu o zmianie adresu było dla skarżącego niejasne, bądź do Rady do Spraw Uchodźców nie zostało przekazane jakieś pismo skarżącego, złożone za pośrednictwem innego organu, w którym skarżący informował w tej sprawie Radę do Spraw Uchodźców (a nie inne organy w innych postępowaniach) o tym stanie rzeczy, to te uprawdopodobnione okoliczności mogą być podstawą wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W tej sprawie jednak poczynione w zakresie doręczenia zaskarżonej decyzji, a tym samym terminowości wniesienia skargi ustalenia wynikają z akt sądowych i administracyjnych, stąd NSA za zasadne uznał odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.