Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 377/15 odrzucił zażalenie R. K. na postanowienie Sądu z dnia 25 października 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 377/15. Ostatnim wymienionym postanowieniem Sąd odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenia D. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że R. K. wniósł zażalenie na ww. postanowienie z dnia 25 października 2017 r. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 października 2017 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych zażalenia poprzez nadesłanie 17 odpisów pisma oraz do uiszczenia wpisu od zażalenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona wnioskodawcy 14 listopada 2017 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął 21 listopada 2017 r., nie uzupełniono braków formalnych zażalenia i nie uiszczono wpisu sądowego. Z tych przyczyn Sąd odrzucił zażalenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a).
Pismem z dnia 16 marca 2018 r. (k. 3567-3568) zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. K. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2018 r. uznano ww. pismo jako zażalenia R. K., Stowarzyszenia A, Stowarzyszenia B w likwidacji i Stowarzyszenia C na postanowienia Sądu z dnia 20, 21, 23 i 26 lutego 2018 r., w tym na postanowienie z karty 3460 akt sprawy, tj. z dnia 20 lutego 2018 r. o odrzuceniu zażalenia R. K. na postanowienie z dnia 25 października 2017 r. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. (k. 3614) Sąd przekazał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu akta m.in. wraz z opisanym wyżej zażaleniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że czynnie legitymowana do wniesienia zażalenia jest wyłącznie strona (art. 12 p.p.s.a) oraz prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (art. 8 p.p.s.a.). Dodatkowo zażalenie mogą wnieść także podmioty, których sąd nie dopuścił do udziału w postępowaniu (art. 33 § 2 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie należało uznać, że tylko jeden z podmiotów wnoszących zażalenie na postanowienie z dnia 20 lutego 2018 r. był do tego legitymowany. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał merytorycznie zażalenie wniesione przez podmiot bezpośrednio zainteresowany skarżonym rozstrzygnięciem, czyli Stowarzyszenie D (pomimo wadliwego zarejestrowania zażalenia – z pominięciem tego podmiotu jako wnoszącego pismo).
Odnośnie zaś do pozostałych podmiotów przyjąć należało, że choć R. K. w trakcie rozprawy w dniu 25 października 2017 r. wniósł o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenia D (protokół rozprawy – k. 2914 i 2914 verte), to nie budzi wątpliwości, że działał nie w imieniu własnym, ale jako osoba reprezentująca ww. organizację społeczną (mimo że nie przedłożono odpowiednich dokumentów, z których wynikałoby, że R. K. jest upoważniony do reprezentowania tej organizacji przed sądami administracyjnymi, wniosek taki pośrednio wynika ze złożonego zaświadczenia z ewidencji stowarzyszeń zwykłych z dnia 14 września 2017 r. – k. 2749-2751). Mimo podpisu R. K. pod przedmiotowym pismem nie miał on interesu prawnego w skarżeniu tego postanowienia w imieniu własnym i nie jest on stroną niniejszego postępowania. Podobnie ocenić należy legitymację procesową pozostałych podmiotów: Stowarzyszenia A i Stowarzyszenia C. Tak samo wskazane wyżej organizacje społeczne związane formalnie z R. K. wymienione w nagłówku pisma, które nie zostały dopuszczone do udziału w postępowaniu, nie mogły skutecznie skarżyć ani postanowienia z dnia 25 października 2017 r., ani z dnia 20 lutego 2018 r. Z tych przyczyn zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2018 r. wniesione przez R. K., Stowarzyszenie A i Stowarzyszenie C podlegało odrzuceniu, na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
W odniesieniu zaś do Stowarzyszenia B w likwidacji (którego notabene nie wymieniono w nagłówku pisma) Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo jest z urzędu (vide: postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 103/16; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że organizacja ta jako stowarzyszenie zwykłe została rozwiązana postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] i jednocześnie zarządzenie likwidacji pozbawiło tę organizację zdolności sądowej. Apelacja od postanowienia Sądu Rejonowego została oddalona przez Sąd Okręgowy w B. (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]), nadto postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]) R. K. został odwołany z funkcji likwidatora Stowarzyszenia. Skoro zatem rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności, to rozwiązane stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a.), a brak ten jest nieusuwalny. Oznacza to, że środki procesowe (w tym zaskarżenia) takiej organizacji są nieskuteczne. Zażalenie wniesione przez Stowarzyszenie B w likwidacji jest zażaleniem z innych przyczyn niedopuszczalnym i jako takie podlega odrzuceniu na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia wskazać trzeba, że zażalenie na postanowienie z dnia 25 października 2017 r. zostało odrzucone na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. W myśl tych przepisów wojewódzki sąd administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym zażalenie, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jego braków formalnych. Niewątpliwie takim brakiem formalnym jest brak odpisów tego pisma. Dodatkowo podstawą odrzucenia zażalenia jest nieuiszczenie – pomimo stosownego wezwania –należnego od niego wpisu sądowego.
W niniejszej sprawie zarządzeniami z dnia 30 października 2017 r. prawidłowo wezwano R. K. do usunięcia braków formalnych zażalenia na postanowienie z dnia 25 października 2017 r. (nadesłanie 17 odpisów) oraz uiszczenia wpisu sądowego – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwań pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłkę zawierającą powyższe wezwania prawidłowo doręczono adresatowi w dniu 14 listopada 2017 r. W ustawowym terminie wnioskodawca nie uzupełnił powyższych braków. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odrzuceniu zażalenia.
Wprawdzie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie wniesione na postanowienie z dnia 25 października 2017 r. wadliwie zakwalifikowano jako wniesione przez R. K., a nie zainteresowaną organizację społeczną, i konsekwencją tego było wskazanie właśnie R. K. (zamiast Stowarzyszenia D) jako adresata wezwań z dnia 30 października 2017 r., to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na prawidłowość dalszego procedowania Sądu, w tym orzeczenie o odrzuceniu zażalenia. Nie może budzić wątpliwości, że R. K. występował jako przedstawiciel Stowarzyszenia D a kierowane do niego wezwania zostały skutecznie doręczone na podany przez niego adres, który jest jednocześnie adresem siedziby ww. organizacji.
Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nazbyt pochopnie kwalifikował pisma wnoszone przez R. K. w imieniu powiązanych z nim organizacji społecznych jako skutecznie wniesione pisma procesowe, np. zażalenia. Dotyczy to również pisma z dnia 16 marca 2018 r., zakwalifikowanego m.in. jako rozpoznawane obecnie zażalenie na postanowienie z dnia 20 lutego 2018 r. Analiza akt sprawy wskazuje, że pisma wnoszone przez R. K. są chaotyczne, nagromadzono w nich znaczną ilość żądań, wniosków i informacji dotyczących wielu różnych postępowań. W przypadku przedmiotowego pisma wymieniono w nim wiele różnych sygnatur spraw, do których sformułowano różnego rodzaju wnioski. Jako adresata niniejszego pisma wymieniono szereg instytucji. Również podmiot wnoszący pismo nie został w sposób jednoznaczny określony, bowiem spośród organizacji wymienionych w nagłówku tylko kilka z nich wykazywało aktywność w tym postępowaniu (a w zasadzie R. K. występujący w ich imieniu, wnosząc o dopuszczenie do udziału w sprawie). Zakwalifikowanie ww. pisma jako zażalenia możliwe byłoby po uprzednim usunięciu jego braków formalnych, tj. zredagowaniu go w takiej formie, aby możliwe było jednoznaczne odczytanie, czy pismo to spełnia wszystkie wymogi formalne określone w art. 46 § 1 i 2 p.p.s.a. Dodatkowo, jeśli pismo jest wnoszone w imieniu strony niebędącej osobą fizyczną, konieczne jest złożenie stosownych dokumentów, z których będzie wynikać umocowanie do reprezentowania tej strony bądź podpisanie pisma zgodnie z prawem przewidzianym sposobem reprezentacji. Wskazać również należy na konieczność weryfikacji, czy podmiot wnoszący pismo jest stroną niniejszego postępowania i posiada zdolność sądową. W okolicznościach niniejszej sprawy, mimo wskazanych nieprawidłowości, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał przedstawione zażalenie, mając na względzie ekonomikę postępowania. Uznać bowiem należało, że na obecnym etapie sprawy – wobec prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu – wzywanie R. K. do usunięcia braków formalnych wnoszonych przez niego pism procesowych byłoby bezcelowe i zbędnie przedłużałoby postępowanie w sprawie.
Na koniec dodać warto, że organizacje społeczne korzystające z prawa do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze strony postępowania mają również obowiązek współdziałania z sądem i przestrzegania przepisów prawa regulujących procedurę sądową. Organizacje te powinny więc liczyć się z obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych czy obowiązkiem formułowania pism procesowych w formie czytelnej i zgodnie z wymogami przepisów prawa procesowego oraz załączania do nich wymaganych przez przepisy prawa dokumentów. Nieustanne formułowanie pism procesowych organizacji powiązanych z R. K. w sposób nieczytelny i nieprzedstawianie wymaganych dokumentów skutkuje koniecznością kierowania do nich licznych wezwań o uzupełnienie braków formalnych tych pism, co utrudnia prowadzenie przez sąd postępowania i prowadzi do przedłużenia się czasu jego trwania, stanowiąc w istocie wypaczenie idei udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w celu ochrony interesu społecznego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 2 sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.