Uzasadnienie
Stowarzyszenie "[...]" w B. pismem z dnia 28 stycznia 2011 r. wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o zwolnienie kosztów sądowych. Następnie w dniu 28 lutego 2011 r. skarżące stowarzyszenie złożyło przedmiotowy wniosek na urzędowym formularzu PPf. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie podało, że nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie osiąga przychodów wobec niepobierania składek członkowskich. Wszystkie działania interwencyjne, na których skupia swoją działalność Stowarzyszenie, podejmowane są, jak wyjaśniono we wniosku, społecznie przez jego członków. Z przedłożonego regulaminu Stowarzyszenia z dnia 10 sierpnia 2009 r. wynika, że "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym, które uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (pkt 8). Z załączonej do wniosku o prawo pomocy uchwały członków Stowarzyszenia z dnia 10 sierpnia 2009 r. (uchwała nr 2) wynika jednocześnie, że członkowie Stowarzyszenia "w związku z trudną sytuacją materialną (...) postanowili zwolnić do odwołania członków Stowarzyszenia "[...]" ze składek zaległych i bieżących".
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 marca 2011 r. odmówił Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy.
Skarżące Stowarzyszenie pismem z dnia 23 marca 2011 r. wniosło sprzeciw od w/w postanowienia z dnia 9 marca 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. odmówiło skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie Sądu, dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, dlatego też Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Podkreślono, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. W odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 cyt. ustawy, stowarzyszenie zwykłe nie jest uprawnione do prowadzenie działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. Zdaniem Sądu, niezależnie od ograniczeń wynikających ze wskazanego powyżej sposobu finansowania, z regulacji odnoszącej się do stowarzyszenia zwykłego, wywieść można, że założyciele stowarzyszenia, określając cele i formy działania, zobowiązani są przewidzieć środki finansowe adekwatne do postawionych przed sobą zamierzeń.
W przedmiotowej sprawie zaś, skarżące stowarzyszenie iż nie pobiera składek od swoich członków, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Stowarzyszenie odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa.
Pismem z dnia 8 maja 2011 r. skarżące Stowarzyszenie złożyło zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. wskazując, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunku bankowego ani żadnego majątku. Nie pobiera składek członkowskich, natomiast na niezbędne potrzeby (głównie biurowe) dokonuje okresowych zbiórek od swoich członków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W tej sytuacji, Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych.
Na wstępie należy zauważyć, iż Stowarzyszenie "[...]" w B. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. W doktrynie wskazuje się, że stowarzyszenie zwykłe ma swoją strukturę organizacyjną wskazaną w regulaminie, który w szczególności określa jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Środkami działania są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r., PS 2003, nr 7-8, s. 7).
Z oświadczeń złożonych przez skarżące stowarzyszenie wynika, iż jego działalność opiera się jedynie na pracy społecznej jej członków. Ponadto skarżące stowarzyszenie wskazało, że uchwałą członków stowarzyszenia z dnia 10 sierpnia 2009 r. nr 2 jego członkowie zostali zwolnieni z uiszczania składek członkowskich zarówno zaległych jak i bieżących. Oznacza to, że skarżące stowarzyszenie nie posiada majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu.
Prawo o stowarzyszeniach w art. 42 ust. 2 normuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich.
Skoro zatem skarżące stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.