Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu E. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Uzasadniając powyższe postanowienie, Sąd I instancji z odwołaniem się do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., wskazał, że wnioskodawca nie podjął niezbędnych kroków, aby uzyskać środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania w prowadzonej sprawie. Stowarzyszenia zwykłe zobligowane są bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało stosownej inicjatywy w zdobywaniu nowych członków, ani nie podjęło działań zmierzających do przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków (z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej), co nakazywało uznać złożony wniosek za nieuzasadniony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie E. w W. wskazało, że podniesiona przez Sąd I instancji argumentacja nie jest skorelowana z polską rzeczywistością, albowiem organizacje społeczne działające w kraju tracą swoich członków, co wynika, z jednej strony, z chęci pracy tych osób w samorządzie, a z drugiej, z przypisywana złych ocen prowadzeniu działalności ekologicznej. W ocenie Stowarzyszenia, państwo powinno wspierać finansowo sformalizowane grupy społeczne, albowiem organizacje rejestrowe nie otrzymują darowizn albo spadków, nie mogą też skutecznie korzystać z ofiarności publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 214 § 1 p.p.s.a., do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Określony w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wyjątek od przywołanej wyżej zasady przewiduje, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Mając na uwadze przedstawione powyżej kryterium przyznania prawa pomocy, uznać należy, że przyjęta przez Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie ocena możliwości finansowych Stowarzyszenia E. jest prawidłowa. Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków finansowych odpowiadających liczbie spraw sądowych, w których Stowarzyszenie to aktualnie występuje. Nie jest też w stanie zwiększyć wysokości pozyskiwanych środków finansowych z uwagi na znaczne obciążenie finansowe obecnych członków z tytułu opłacanych składek, jak też niezasadność zmiany prawnej formuły działania Stowarzyszenia. Tak formułowane argumenty nie mogą jednak uzasadniać uznania wniosku za uzasadniony, albowiem opierają się one na założeniu, że podejmowana przez stowarzyszenie, jako jedną z prawnych form zrzeszania się, działalność nie musi odpowiadać przyjętym przez członków stowarzyszenia źródłom jej finansowania. Tymczasem z ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wynika, że pomiędzy określonymi samodzielnie przez stowarzyszenie celami i programami działania (w szczególności sposobami ich realizacji) a wybranym sposobem uzyskiwania środków finansowych powinna istnieć ścisła zbieżność.
Jeżeli formą prawną działania Stowarzyszenia E. jest forma stowarzyszenia zwykłego, nie posiadającego osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy), to Stowarzyszenie zakres, jak i formy swojej działalności powinno określić w sposób uwzględniający przyjęty przez ustawę sposób dopuszczalnego finansowania (składki członkowskie - art. 42 ust. 2 ustawy). Nie znajduje uzasadnienia żądanie objęcia określonych czynności podjętych przez stowarzyszenie zwolnieniem od kosztów sądowych, jeżeli niemożność uiszczenia opłat sądowych przez to stowarzyszenie nie wynika ze zdarzeń, które nie mogły podlegać uwzględnieniu przez jego członków w tracie planowania jego bieżącej działalności, ale pozostaje skutkiem świadomych zaniechań ze strony władz stowarzyszenia. A tak należy oceniać wniesiony w rozpoznawanej spawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Za nieuprawnione uznać należy bowiem zawarte w sprzeciwie twierdzenie, że wysokość składek członkowskich w Stowarzyszeniu E. nie może zostać zmieniona, albowiem członkowie Stowarzyszenia już obecnie ponoszą zbyt wysoki ciężar ekonomiczny działalności statutowej (szacowany na ok. 25-30 zł miesięcznie), jeżeli się uwzględni, że tak przedmiot (spory sądowe), jak i zakres (liczba wnoszonych skarg) tejże działalności mieszczącej się w podejmowaniu działań na rzecz ochrony środowiska (pkt 3 regulaminu) nie wynika z decyzji organów państwowych, ale w całości uzależniony jest od swobodnej woli członków Stowarzyszenia.
Podobnie należy ocenić argument, iż Stowarzyszenie nie podejmuje działań zmierzających do powiększenia liczby swoich członków. Uzasadnienie odwołujące się do ogólnie nakreślonej "rzeczywistości społecznej", mającej utrudniać działanie organizacjom ekologicznym, jest niewystarczające, jeżeli nie towarzyszy mu opis działań faktycznie podjętych przez Stowarzyszenie, które pomimo że okazały się nieudane, to były obliczone na zwiększenie liczby jego członków.
Podkreślenia wymaga, że skarżące Stowarzyszenie powinno mieć na uwadze określone w ustawie – Prawo o stowarzyszeniach rozróżnienie źródeł finansowania stowarzyszeń i w oparciu o nie planować ponoszone przez Stowarzyszenie wydatki. Za prawidłowe należy w tym względzie uznać stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym strona skarżąca powinna była podjąć działania zmierzające do przekształcenia Stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków, jeżeli obecne źródła finansowania uznaje za dalece niewystarczające. Zaniechania w przywołanym zakresie nie może tłumaczyć twierdzenie wskazujące, że znane Stowarzyszeniu organizacje rejestrowe nie otrzymują darowizn, czy tez spadków, skoro ma ono charakter wyłącznie hipotetyczny i w całości pomija fakt, że stowarzyszenia rejestrowe, posiadające osobowość prawną, nie tylko czerpią środki z akcentowanej przez stronę ofiarności publicznej, ale także mogą prowadzić działalność gospodarczą, z której dochód służy realizacji celów statutowych (art. 34 ustawy).
Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.