Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania prawa pomocy Spółdzielnia N. H. w K. w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w świetle art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." to na podmiocie, ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa ciężar wykazania okoliczności, od których ustawa uzależnia przyznanie prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła szczegółowych dokumentów, które pozwalałyby ocenić jej sytuację finansową przez pryzmat ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
W wykonaniu zarządzenia strona nadesłała jedynie część żądanych dokumentów, w szczególności nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, obrazujących historię operacji finansowych Spółdzielni za ostatnie trzy miesiące. Z informacji, przedstawionych przez skarżącą wynika, że na koncie bankowym na koniec roku 2012 znajdowały się znaczne środki pieniężne. Strona nie udokumentowała jednak aktualnego stanu konta, twierdząc jedynie, że pieniądze, które posiadała na rachunku z końcem poprzedniego roku, zostały w całości rozdysponowane. Tym samym, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Przedstawione dokumenty nie obrazowały bowiem aktualnej wysokości środków, jakimi Spółdzielnia może dysponować. Takie działanie uniemożliwia Sądowi ocenę, czy istotnie nie posiada ona żadnych czy przynajmniej dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W konsekwencji okoliczność tę należy uznać za niewykazaną przez stronę skarżącą, a wniosek w tym zakresie należało oddalić.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca podniosła, że Sąd nie uwzględnił dokumentów przedłożonych przez Spółdzielnię, w szczególności odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2011 oraz odpisu ostatniego sprawozdania finansowego (bilansu za rok 2011). Z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynika, że strata w dochodach Spółdzielni w roku 2011 wynosiła ponad 250 tysięcy złotych. Z tych względów działalność Spółdzielni jest nierentowna i przynosi straty. Konieczność uiszczenia dodatkowych opłat sądowych może stanowić wydatek, którego w obecnej sytuacji skarżąca nie jest w stanie ponieść.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów.
Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca pomimo wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji materialnej, wezwania tego w całości nie wykonała. W szczególności skarżąca nie przedstawiła aktualnego odpisu deklaracji podatkowych dotyczących rozliczenia podatku VAT, aktualnych dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) ani aktualnych wyciągów obrazujących saldo na rachunku bankowym Spółdzielni. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (grudzień 2012 r.) wynosił 274 912, 34 zł. Przesądzającym, a przy tym w istocie jedynym argumentem Spółdzielni mającym przemawiać za koniecznością zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych jest okoliczność, że poniosła ona stratę w 2011 r. w wysokości 254 531, 26 zł, co wynika z przedłożonego zestawienia zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez skarżącą oświadczenia i dokumenty są niewystarczające do uznania, że obecnie skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że na rachunku bankowym Spółdzielni z końcem 2012 r. znajdowały się środki finansowe w znacznej kwocie, a skarżąca nie przedstawiła aktualnych wyciągów z rachunków bankowych obrazujących historię operacji przeprowadzanych na tym rachunku.
Podnoszona przez Spółdzielnie okoliczność, że zamknęła rok 2011 ze stratą nie podważa oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. W konsekwencji Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że skarżąca przedstawiając dokumenty w sposób wybiórczy, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Tym samym skarżąca nie wykazała dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można przyjąć, że przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest wskazana przez skarżącą strata za rok 2011 r. oraz gołosłowne twierdzenia, że prawdopodobnie także w 2012 r. Spółdzielnia poniosła stratę, a środki zgromadzone na rachunku bankowym na koniec grudnia 2012 r. zostały rozdysponowane na prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej i wynagrodzenia dla pracowników.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia