Uzasadnienie
W dniu 20 października 2008 r. D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podnieśli, że ich dochód miesięczny brutto wynosi 2.195 zł, z czego około od 1000 zł od 2000 zł jest wydatkowane na korespondencję z sądem.
Pismem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2009 r. wnioskodawcy zostali wezwani do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących dochodów ich i innych osób prowadzących wraz z nimi gospodarstwo domowe, a także zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W piśmie stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie wnioskodawcy oświadczyli, że z uwagi na brak środków nie są w stanie pokryć żadnych kosztów postępowania. Jak podnoszą - dotychczasowe wydatki związane z zawisłością spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pokrywali z zaciągniętego na ten cel kredytu, ale środki te "już się kończą". D. i M. W. podkreślili, że nie pobierają żadnych zasiłków, alimentów, stypendiów, ani innych świadczeń w naturze, nie korzystają także z pomocy osób trzecich. Wnioskodawcy oświadczyli, że z otrzymywanej emerytury opłacają rachunki za prąd i gaz - co stanowi kwotę około 200 złotych, a także zakupują lekarstwa tylko "ratujące życie", nie stać ich już bowiem na kupno witamin i płatną pomoc lekarską.
Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wskazał Sad zauważyć przede wszystkim należy, że w uzasadnieniu złożonego wniosku strona nie wskazała udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. A to właśnie na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodami. Przede wszystkim D. i M. W. nie przedłożyli aktualnego zaświadczenia o wysokości uzyskanych dochodów, a dołączone do akt sprawy odcinki emerytur (umieszczone na piśmie kserokopie niepełnych odcinków przekazów pocztowych) są z września i listopada 2008 r. Ponadto wnioskodawcy nie wykazali, że w ciągu miesiąca na korespondencję z Sądem wydają kwotę od 1000 zł do 2000 zł. Z akt sprawy wynika, że większość wnoszonych pism procesowych strona skarżąca składa osobiście do akt w biurze podawczym lub zbiorczo w jednej kopercie do kilku spraw.
W złożonym wniosku D. i M. W. podali, że uzyskiwany miesięczny dochód wynosi 2.195 zł., a wskazane miesięczne wydatki wynoszą 200 zł i są związane z opłatą za energię elektryczną i opłatą za prąd. Wnioskodawcy wskazali co prawda konieczność zakupu lekarstw, ale nie określili już wysokości wydatków ponoszonych na ten cel. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, osiągane przez D. i M. W. dochody i ponoszone wydatki nie uzasadniają przyznania im prawa pomocy, bowiem sytuacja majątkowa wnioskodawców wskazuje, że są oni w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Orzecznictwo w kwestii przyznania prawa pomocy jest zgodne, że instytucja ta powinna mieć charakter incydentalny i winna być przywilejem osób, których sytuacja materialna jest bardzo trudna i uniemożliwia im pokrycie kosztów procesowych. W przedmiotowej sprawie, z taką sytuacja nie mamy do czynienia, albowiem wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód w wysokości 2.195 zł.
Na powyższe postanowienie D. W. i M. W. złożyli zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał. Jak wynika z akt sprawy skarżący zostali wezwani do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych mających wyjaśnić ich sytuację materialną. Na powyższe wezwanie skarżący udzielili odpowiedzi, która nie pozwala jednak na całościowe poznanie ich rzeczywistej sytuacji materialnej.
Wobec powyższego Sąd zmuszony był do rozpoznania wniosku na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w konsekwencji orzekając o odmowie jej przyznania skarżącym. Mając na względzie, iż jak powyżej wskazano, to na wnioskodawcy ciąży ciężar udowodnienia znajdowania się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, a skarżący wezwani do wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej nie zrobili tego - odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za zasadną. Skarżący nie wykazali bowiem, że znajdują się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.