Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T.M. i A.M. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o ustaleniu renty planistycznej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z 12 grudnia 2013 r. podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazali działalność gospodarczą prowadzoną przez skarżącą, która przynosiła dochód w wysokości 5.000 zł brutto miesięcznie. Zaznaczyli, że dane o dochodzie dotyczą 2012 r. W latach 2010 i 2011 skarżąca poniosła stratę, a środki uzyskane z działalności gospodarczej w 2012 r. zostały przeznaczone na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań kredytowych i opłat. Skarżąca oświadczyła, że w 2013 r., do dnia złożenia wniosku nie uzyskała przychodu.
Skarżący jest osobą bezrobotną i przewlekle chorą, przy czym schorzenie, na które cierpi wymaga stałej opieki lekarskiej i sprawia trudności w poruszeniu się. Skarżący podali, że nie posiadają majątku nieruchomego. Wskazali, że mieszkają na terenie budowy położonej na skraju wsi, przy lesie, w małym drewnianym domu. Jako majątek ruchomy wskazali samochód osobowy Honda Prelude z 1998 r.
Pismem z 19 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących stanu rodzinnego, majątku i dochodów. W odpowiedzi skarżący nadesłali szereg dokumentów i oświadczeń, opisanych szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone przez skarżących oświadczenia w konfrontacji z nadesłanymi na wezwanie dokumentami źródłowymi nie mogą być uznane za wiarygodne.
Sąd I instancji wskazał, że według formularza PPF jedynym źródłem utrzymania skarżących jest prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza. Działalność ta przyniosła dochód w 2012 r. i został on przeznaczony na spłatę zaciągniętych wcześniej długów, rat kredytowych i opłaty. W 2013 r. działalność nie przyniosła dochodu. Jednocześnie skarżący powołują się na znaczne wydatki w budżecie domowym. Wskazali, że znaczna część wydatków stanowi spłata zobowiązań kredytowych (zgodnie z pismem z 18 stycznia 2014 r. miesięczne obciążenia z tego tytułu wynoszą około 3000 zł). Skarżący podali także, że ponoszą wydatki w zakresie opłaty elektrycznej w wysokości 600-1000 zł. Ponadto oświadczyli, że miesięczny koszt ich utrzymania (w tym zakup leków) wynosi około 4000 zł.
Zdaniem Sądu I instancji, skoro skarżący wskazują, że ich miesięczne wydatki wynoszą około 8000 zł, to nie można uznać za wiarygodne oświadczeń dotyczących braku przychodu. Nawet przy przyjęciu, zgodnie z oświadczeniem zawartym w piśmie z 21 lutego 2014 r., że pozycje uwidocznione na rachunku bankowym skarżącej jako "zasilenie konta", "przekazanie środków" to pomoc udzielana skarżącym przez rodzinę i przyjaciół, którzy znając sytuację skarżących zechcieli im pomóc, to i tak suma kosztów utrzymania skarżących pozostaje wyższa od ich dochodów. Zdaniem Sądu I instancji, sytuacja taka poddaje pod wątpliwość wiarygodność twierdzeń skarżących.
Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, brak jest podstaw, żeby przy określeniu wielkości niezbędnych kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny uwzględniać koszty spłaty kredytu zaciągniętego na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej. Koszty te stanowią koszty prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, a nie koszty koniecznego utrzymania skarżących.
Ponadto Sąd I instancji nie uwzględnił obciążeń związanych ze spłatą karty kredytowej przez skarżących. Korzystanie z karty kredytowej umożliwia skarżącym dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Skarżąca pokrywa koszty spłaty karty kredytowej, lecz korzystając z przyznanego limitu, może nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy leków.
Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 12 listopada 2012 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (Dz.U. z 2012 r., poz. 1299) w celu dokonania rejestracji osoba ubiegająca się o zarejestrowanie jako bezrobotny zgłasza się do powiatowego urzędu pracy, właściwego ze względu na miejsce zameldowania stałego lub czasowego, a jeżeli nie jest zameldowana - do powiatowego urzędu pracy, na którego obszarze działania przebywa. Stąd też nie można było uwzględnić argumentacji skarżących dotyczących braku możliwości uzyskania zaświadczenia dotyczącego skarżącego z właściwego urzędu pracy, tylko na tej podstawie, że skarżący nie może uzyskać zameldowania w miejscu, w którym zamieszkuje.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że nie z uwagi na swój wiek (62 lata) nie mogą podjąć pracy zarobkowej, a prowadzona dotychczas działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Wyjaśnili, że koszty kredytów są obciążeniem dla ich budżetu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, trafnie ocenił sytuację materialną skarżących. Analiza przedstawiona przez Sąd I instancji jest pełna, wyczerpująca i brak jest podstaw żeby ją powtarzać w tym miejscu. Należy jednak podkreślić dostrzeżone przez Sąd I instancji sprzeczności wynikające z oświadczeń i dokumentów składanych przez skarżących, które nie pozwalają na przyjęcie, że w sposób rzetelny przedstawili oni swoją sytuacją majątkową. Próby wyjaśnienia tych wątpliwości skarżący nie podjęli nawet w treści złożonego zażalenia, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Należy więc podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący nie wykazali, że nie stać ich na poniesienie jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
- - ---------------------- 2 3