Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 3 września 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 708/20 odrzucił skargę I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z 1 lipca 2020 r. wezwano skarżącą, zastępowaną przez pełnomocnika M. K., do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie 3 odpisów skargi i podanie numeru PESEL skarżącej, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie wraz ze stosownym pouczeniem doręczono stronie 10 lipca 2020 r. Ponieważ jednak w wyznaczonym terminie braki te nie zostały usunięte, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca działająca przez swojego pełnomocnika. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Podniosła, że zgodnie z wezwaniem z 1 lipca 2020 r. pełnomocnik w wyznaczonym terminie uzupełnił braki formalne skargi i przesłał je do Sądu wraz z stosownym pismem przewodnim. Jednocześnie, z ostrożności procesowej, do zażalenia załączono pismo wyjaśniające z 18 września 2020 r., w którym pełnomocnik wskazuje, że braki formalne wymienione w wezwaniu z 1 lipca 2020 r. zostały uzupełnione i wysłane wraz z wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Załączono również kopię pisma z 16 lipca 2020 r. – pisma przewodniego, przy którym strona złożyła 3 odpisy skargi (dołączone ponownie do zażalenia), podała numer PESEL i złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 708/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił ww. zażalenie skarżącej na postanowienie o odrzuceniu skargi, bowiem skarżąca mimo prawidłowego wezwania z 23 września 2020 r. nie uzupełniła braku formalnego zażalenia i nie złożyła jego jednego odpisu.
Powyższe postanowienie zostało następnie uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II OZ 142/21. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odrzucenie zażalenia nastąpiło przedwcześnie. Wskazał, że w zażaleniu na postanowienie z dnia 3 listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że uzupełnił żądany brak zażalenia na postanowienie w dniu 16 października 2020 r., załączając kopię pisma datowanego na dzień 16 października 2020 r., z którego wynika, że przedkłada odpis zażalenia z dnia 18 września 2020 r. wraz z załącznikami. W aktach sprawy znajdują się kopie potwierdzenia nadania przez pełnomocnika skarżącej w dniu 16 października 2020 r. przesyłki poleconej adresowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, jednak samej przesyłki w aktach tych nie ma. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji winien zweryfikować twierdzenia strony skarżącej o uzupełnieniu braku zażalenia w terminie i podjąć dalsze decyzje stosownie do ustaleń.
Po zwrocie akt sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie podjęto czynności celem sprawdzenia, ile dokumentów zostało przekazanych w przesyłce, która wpłynęła do Sądu 22 lipca 2020 r. (k. 2 akt II SPP/Rz 187/20 – dot. wniosku o przyznanie prawa pomocy). Jak ustalono w Biurze Podawczym Sądu (zapisek urzędowy – k. 104), "w dniu 22 lipca 2020 r. do tut. Sądu wpłynęła przesyłka od pełnomocnika skarżącej zawierająca wyłącznie wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 2 akt II SPP/Rz 187/20)". Na dowód powyższego do akt niniejszej sprawy załączono wydruk listy zadekretowanych pism zarejestrowanych w systemie Elektronicznego Zarządzania Dokumentami (EZD), gdzie pod poz. 4 pod nr RPW/6210/2020 widnieje "IISA/Rz 708/20 Wniosek"; wnioskodawca: "K. I."; data wpływu i dekretacji: "2020-07-23". Odnośnie do przesyłki z dnia 16 października 2020 r. ustalono (zapisek urzędowy – k. 106), że przedmiotowa przesyłka została przekazana do sekretariatu wydziału, jednakże pracownik sekretariatu odpowiedzialny za sprawę nie otrzymał jej.
W tym stanie rzeczy akta z zażaleniem skarżącej na postanowienie z dnia 3 września 2020 r. przekazano do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Stosownie do art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Odpisami mogą być uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 p.p.s.a.). Z kolei przepis art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi, że pismo strony powinno zawierać w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie, numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W myśl art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych.
Z uzasadnienia zażalenia wynika, że skarżąca kwestionuje przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Twierdzi, że ustawowym terminie jej pełnomocnik wykonał zarządzenie z 1 lipca 2020 r., bowiem w piśmie z 16 lipca 2020 r. podał numer PESEL skarżącej i załączył 3 odpisy skargi. Powyższe pisma przesłano do Sądu wraz z wnioskiem skarżącej z 16 lipca 2020 r. o przyznanie prawa pomocy. Z ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji wynika natomiast, że w przesyłce od pełnomocnika skarżącej, która wpłynęła do Sądu 22 lipca 2020 r., znajdował się tylko wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd oparł się w tym zakresie na ustaleniach dokonanych w Biurze Podawczym Sądu w oparciu o wydruk listy zadekretowanych pism zarejestrowanych w systemie Elektronicznego Zarządzania Dokumentami (EZD).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenie autora zażalenia zasługuje na wiarę i uzasadnia przypuszczenie, że w jednej kopercie wraz z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy przesłano również pismo przewodnie z 16 lipca 2020 r. uzupełniające braki formalne skargi (numer PESEL) wraz z 3 odpisami skargi. Prawdopodobnym jest, że w toku obiegu korespondencji przychodzącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie mogło dojść do przypadkowego rozłączenia pism przesłanych w jednej kopercie. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na przyjętą w tym Sądzie praktykę dekretacji przesyłek przychodzących na Biuro Podawcze. Jak wynika z analizy akt niniejszej sprawy, każde pismo, które przysyłane jest w jednej kopercie, opatrzone jest oddzielną prezentatą Biura Podawczego zawierającą datę wpływu i podpis osoby dokonującej dekretacji. Taki standard dekretacji wpływającej do Sądu poczty niesie jednak za sobą ryzyko, że nie będzie możliwe zweryfikowanie, czy zadeklarowana przez nadawcę zawartość koperty jest zgodna ze stanem rzeczywistym.
Pożądane byłoby zatem, by już na etapie dekretacji poczty wpływającej do Sądu dokonywano wstępnej analizy zawartości przesyłek i odnotowywano na prezentacie zamieszczanej przez Biuro Podawcze ilość załączników nadesłanych wraz z pismem (np. przez przeliczenie i wskazanie ilości odpisów pisma bądź zamieszczenie oddzielnej prezentaty tylko na odrębnych pismach). Jedynie na marginesie zauważyć należy, że na pieczęci prezentaty Biura Podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest miejsce przeznaczone na wymienienie ilości załączników ("zał............."), które zwykle nie jest wypełniane zgodnie z przeznaczeniem (w tym miejscu zamieszczona jest parafka osoby dokonującej dekretacji).
Opisany wyżej problem zaistniał właśnie na gruncie rozpoznawanej sprawy. Na nadesłanym do Sądu 22 lipca 2020 r. wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy znajduje się prezentata Biura Podawczego, w której nie zaznaczono, że do pisma załączono inne pisma w formie załączników – co mogłoby potwierdzać ustalenie Sądu (k. 104), że w tejże przesyłce znajdował się tylko wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając jednak na względzie, że taką samą prezentatą – tj. bez wymienienia ilości załączników – opatrywano w niniejszej sprawie inne pisma przesyłane przez stronę skarżącą w jednej kopercie (chociażby rozpoznawane obecnie zażalenie wraz z załącznikami), to nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżąca bądź jej pełnomocnik nie umieścili w opisanej kopercie, wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, także pisma przewodniego z 16 lipca 2020 r. uzupełniającego braki formalne skargi wraz z wymaganą liczbą odpisów skargi.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec zaistniałych wątpliwości co do prawidłowości wykonania zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braków formalnych skargi, i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, uwzględniając okoliczności sprawy należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do Sądu – art. 45 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z 5 stycznia 2010 r., II OZ 1150/09; publ. CBOSA).
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji wadliwie odrzucił skargę uznając, że strona nie uzupełniła w terminie braków formalnych. Przyjmując, że w przesyłce nadanej 17 lipca 2020 r., a więc w terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych skargi, strona nadesłała wymaganą ilość odpisów skargi i podała numer PESEL skarżącej, lecz z niewiadomych przyczyn pisma te nie zostały zadekretowane i dołączone do akt sprawy, a fizycznie pismo z 16 lipca 2020 r. uzupełniające braki formalne jak i nadesłane odpisy skargi znajdują się już w aktach sprawy (przesłane przy zażaleniu na postanowienie z dnia 3 września 2020 r.), wniesiona skarga nie jest obarczona brakami formalnymi uzasadniającymi jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Jedynie dla porządku przypomnieć należy, że warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi jest – poza usunięciem jej braków formalnych – także uiszczenie należnego wpisu sądowego. Brak uiszczenia wpisu w ustawowym terminie, pomimo wezwania, stanowi samodzielną przesłankę do odrzucenia skargi określoną w art. 220 § 3 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wskazanych w art. 58 § 1 pkt 3 tej ustawy. W niniejszej sprawie kwestia uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie była jeszcze badana przez Sąd pierwszej instancji wobec złożenia przez skarżąca (w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 2 lipca 2020 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego) wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postępowanie w tym przedmiocie zostało zakończone prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II SPP/Rz 187/20 o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2020 r. o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.
Wobec powyższego skarżąca powinna zatem liczyć się z obowiązkiem wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, do czego zostanie zobowiązana wezwaniem do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 2 lipca 2020 r.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.