Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 755/15, po rozpoznaniu wniosku D. W. i M. W., odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 16 grudnia 2015 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 755/15, Sąd odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Następnie wezwano solidarnie skarżących do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału VII z dnia 17 kwietnia 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uwagi na to, że wniosek ten nie był podpisany wezwano wnioskodawców do podpisania ww. formularza lub nadesłania nowego podpisanego formularza PPF.
W dniu 8 grudnia 2016 r. wpłynął podpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd potraktował nadesłany formularz wniosku PPF jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 16 grudnia 2015 r. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
W ocenie Sądu brak jest okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, iż wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. Wnioskodawcy nie wykazali bowiem, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 16 grudnia 2015 r. do momentu zapadnięcia niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 16 grudnia 2015 r.
Z kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wcześniejszego wniosku z dnia 25 maja 2015 r. wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur. Wnioskodawcy nadal podają, że w mieszkaniu nie mają wody zimnej i ogrzewania. W drugim wniosku wnioskodawcy podali, że do kwoty ich emerytur doszedł dodatek pielęgnacyjny. Oświadczyli, że aktualnie wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym miesięcznie utrzymują się z kwoty 3 047 zł. Sytuacja finansowa wnioskodawców zmieniła się zatem na ich korzyść. We wniosku z dnia 3 grudnia 2016 r. wnioskodawcy podali, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, leki 800 zł zaś ok. 1000 zł ponoszą na koszty sądowe z uwagi na prowadzone postępowania: opłaty przesyłek, kserokopie, dojazdy do Sądów.
Wnioskodawcy ogólnikowo wskazali jakie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem mieszkania, zakupem lekarstw i koszty z prowadzeniem spraw sądowych. W dalszym ciągu nie podali miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem (zakupem żywności, odzieży, środków czystości), jak również nie udokumentowali stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu w którym mieszkają. Nie udokumentowali także wydatków ponoszonych na leki we wskazanej we wniosku wysokości. Nie załączono rachunków lub paragonów potwierdzających powyższe.
W dodatkowym piśmie z dnia 30 stycznia 2017 r. złożonym na wezwanie Sądu nie wskazali nowych okoliczności.
Zdaniem Sądu wnioskodawcy nie wykazali, że w sprawie zachodzą okoliczności, które stanowiłyby podstawę do zmiany prawomocnego postanowienia, co uzasadniało odmowę zmiany postanowienia z dnia 16 grudnia 2015 r., na podstawie art. 165 p.p.s.a.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie nie zawarli konkretnych zarzutów odnoszących się bezpośrednio do jego treści, a jedynie zanegowali rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawo pomocy w zakresie całkowitym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżącej zawartej w prawomocnym postanowieniu z 16 grudnia 2015 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Zasadnie więc Sąd Wojewódzki kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Oznacza to, że również w tym przypadku zastosowanie miał art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie.
Skarżący, pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych przez Sąd dokumentów, konsekwentnie odmawiając podania informacji wskazanych w wezwaniu z dnia 4 stycznia 2017 r. Zarówno przy poprzednim rozpoznaniu wniosku, jak i obecnie, oświadczenie złożone przez skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości uzasadniające skierowanie wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadniało zaś odmowę przyznania prawa pomocy. Skarżący uniemożliwili bowiem Sądowi Wojewódzkiemu dokonanie oceny ich stanu majątkowego, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 165 § 1 p.p.s.a.
Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie Sądu z dnia 4 stycznia 2017 r. zawierało wyszczególnienie konkretnych danych, jakie skarżący mieli uzupełnić. Tymczasem udzielone informacje nie są kompletne, precyzyjne, a ponadto niepoparte żadnymi dokumentami. W rezultacie złożone oświadczenia nie zawierały wystarczających informacji pozwalających na rzetelną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego.
Porównując wnioski skarżących nie sposób uznać, że jakiekolwiek okoliczności dotyczące sytuacji finansowej skarżących uległy istotnej zmianie, w szczególności pogorszeniu. W poprzednim jak i w aktualnych wnioskach wskazano, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z emerytur, przy czym podkreślenia wymaga, że w tym zakresie sytuacja materialna wnioskodawców uległa nieznacznemu polepszeniu (3047,00 zł) w stosunku do poprzednio opisanej (2781,00 zł). Wniosek skarżących nie odpowiada zatem w tym zakresie obowiązkowi dokładnego przedstawienia własnej sytuacji majątkowej, od której uzależniona jest ocena czy należy przyznać stronom prawo pomocy. W tej sytuacji nie sposób skutecznie zakwestionować ustaleń Sądu Wojewódzkiego, że skarżący nie wykazali, że zachodzą okoliczności wpływające na zmianę uprzednio prezentowanego stanowiska odmawiającego przyznania skarżącym prawa pomocy.
Skoro zatem brak było podstaw do odmiennej niż w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2015 r. oceny sytuacji majątkowej skarżących pod kątem przesłanek udzielenia prawa pomocy, to art. 165 p.p.s.a. warunkujący zmianę takiego postanowienia z uwagi na zmianę okoliczności sprawy nie mógł mieć zastosowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.