Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 368/19 odrzucił skargę kasacyjną X Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] (skarżąca) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 368/19 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą [...] na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] z dnia [...] lutego 2019 r. Nr [...] w przedmiocie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca zarzucając mu naruszenie art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 173 § 2 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że spółka X Sp. z o.o. nie posiada interesu prawnego w niniejszej sprawie, zatem utraciła przymiot uczestnika na prawach strony. W oparciu o przytoczony zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że oryginał uzasadnienia wyżej opisanego postanowienia znajdujący się w aktach sprawy nie został podpisanym przez sędziego orzekającego w niniejszej sprawie. Podpisem opatrzono jedynie sentencję tego postanowienia. Odpis zaskarżonego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi Spółki [...] maja 2020 r.
W tych okolicznościach konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Jak wskazano bowiem w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1473/12, które to stanowisko w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia postanowienia. Z treści art. 160 p.p.s.a., a contrario można wywieść, że postanowieniem jest takie orzeczenie sądu, które nie zostało wydane w formie wyroku. Zawiera więc domniemanie, że jeżeli dla określonego rozstrzygnięcia forma wyroku nie jest wprost przewidziana, to powinno mieć ono formę postanowienia. Postanowienia co do zasady rozstrzygają kwestie proceduralne, wyjątkowo co do istoty sprawy. W ramach postanowień dotyczących kwestii formalnych można wyróżnić postanowienia kończące postępowanie w sprawie, których uprawomocnienie się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji oraz postanowienia niekończące postępowanie w sprawie (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 348). Postanowienie o pozostawieniu skargi bez rozpatrzenia należy do pierwszej kategorii postanowień. Ponieważ na takie postanowienie stronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej, to musi być ono doręczone jej wraz z uzasadnieniem (art. 163 § 2 zd. 2 p.p.s.a.). W myśl art. 163 § 2 p.p.s.a. postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym wraz z uzasadnieniem doręcza się wszystkim stronom postępowania, w tym również uczestnikom, jeśli tacy w sprawie występują. Ponadto, przez "wydanie postanowienia" należy rozumieć wydanie sentencji takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie może być sporządzone w terminie późniejszym.
Stosownie do treści art. 164 p.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, jeżeli natomiast sąd postanowienia nie uzasadnia, to od chwili podpisania sentencji. Związanie sądu wydanym przez niego postanowieniem polega na tym, że nie może on tego postanowienia sam uchylić lub zmienić, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tej sytuacji, z uwagi na uprawnienie sądu do sporządzenia uzasadnienia w terminie późniejszym od daty wydania sentencji postanowienia, można wyróżnić dwa różne momenty związania orzeczeniem, tj. podpisanie sentencji postanowienia, które nie wymaga uzasadnienia, oraz podpisanie sentencji postanowienia wraz z uzasadnieniem. W drugim ze wskazanych przypadków data wydania postanowienia może się różnić od daty jego związania (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 357). Analiza cytowanych przepisów prowadzi do wniosku, że orzeczenie to składa się z dwóch części - sentencji oraz uzasadnienia - które tworzą całość. Niekiedy postanowienia takie wydawane są w formie jednego dokumentu, zawierającego obydwa elementy, jednak zazwyczaj uzasadnienie stanowi odrębny dokument zawierający pisemne motywy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Niezależnie jednak od tego, czy orzeczenie takie stanowi jeden dokument czy dwa, poprzez wyraźne wyodrębnienie przez ustawodawcę sentencji i uzasadnienia każdy z nich musi być podpisany przez sąd. Podkreślić wymaga, że niedopuszczalne jest uzupełnienie brakującego podpisu sędziego orzekającego po doręczeniu stronom odpisu uzasadnienia postanowienia.
Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym brak jest jednolitego stanowiska co do oceny tego typu wad ustrojowo-konstrukcyjnych orzeczeń i tym samym co do sposobu usuwania ich skutków. I tak np.: w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 264/08 i z 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt I GSK 1046/07 brak rozstrzygnięcia w podpisanej przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sentencji wyroku został oceniony jako uwzględniana z urzędu przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., pozbawiająca stronę możliwości obrony swoich praw, natomiast w postanowieniu Naczelnego Sądu Admianistracyjnego z 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09 Sąd stwierdził, że brak podpisu pod uzasadnieniem postanowienia powoduje, że należy uznać je za nieistniejące w sensie prawnoprocesowym, co skutkuje odrzuceniem złożonego na nie zażalenia.
Zwrócić również należy uwagę, że w orzeczeniach Sądu Najwyższego brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był traktowany jako powodujący jego nieważność (np. uchwała z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00 i powołane w niej orzeczenia), nieistnienie wyroku (np. postanowienie z dnia 9 kwietnia 1969 r., sygn. akt II CR 112/68) lub jego istnienie obarczone wadą kwalifikującą go do uchylenia (uchwała z dnia 17 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/78).
Podkreślenia wymaga, że każda z wyżej wskazanych okoliczności wydania przez sąd orzeczenia zawierającego tego rodzaju braki i wprowadzenia go do obrotu prawnego zawsze obciąża sąd, który takie orzeczenie wydał. Okoliczność ta jest wynikiem błędu w działaniach samego organu wymiaru sprawiedliwości. Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej oraz zasada uczciwości procesowej nakazują więc poszukiwać takich rozwiązań naprawczych, które doprowadzą do wyeliminowania powstałego błędu i które dadzą się przede wszystkim wyprowadzić z przewidzianych przez prawo instytucji procesowych (por. postanowienia NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 37/09 i z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 155/11).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie o wyborze właściwego środka prawnego powinny w zaistniałej sytuacji przemawiać indywidualne okoliczności sprawy - przede wszystkim etap, na którym sprawa się znajduje, a także dostępność i skuteczność środków prawnych możliwych do ewentualnego zastosowania. Skutek wyboru danego środka powinien zaś najlepiej odpowiadać realizacji prawa do sądu. Zaakcentowania wymaga również, że brak podpisania uzasadnienia orzeczenia przez sędziego nie oznacza, że chodzi o uzasadnienie nieistniejące w sensie prawnym, gdyż mimo tak istotnej wady, poprzez doręczenie, weszło ono w stosunku do stron do obrotu prawnego (por. postanowienia NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 155/11 oraz z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 112/12).
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.