Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SAB/Po 43/15, oddalił wniosek R. P. o wyłączenie sędziego NSA Grażyny Radzickiej od rozpoznania sprawy z jego skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych. Skarżący w dniu [...] sierpnia 2016 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie lecz nie uiścił od niego wpisu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 września 2016 r. został wezwany do jego uiszczenia w kwocie 100 zł. Zarządzenie to zostało zaskarżone zażaleniem z dnia 19 września 2016 r., w którym między innymi skarżący wystąpił o zwolnienie go z opłat i kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając wskazał na swoją trudną sytuację osobistą, zdrowotną i finansową.
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. Sąd w pkt 1 postanowił zwolnić R. P. od kosztów sądowych w części, a mianowicie: w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 26 sierpnia 2016 r. na postanowienie z 16 sierpnia 2016 r. odmawiające wyłączenia sędziego.
Następnie postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. Sąd uwzględnił zażalenie R. P. na zarządzenie z dnia 5 września 2016 r. wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. akt IV SAB/Po 43/15. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skoro zwolniono R. P. od obowiązku uiszczenia wpisu od jego zażalenia na zarządzenie z dnia 5 września 2016 r. wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. IV SAB/Po 43/15 (powinno być od obowiązku uiszczenia wpisu od jego zażalenia na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. IV SAB/Po 43/15), to na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisów od zażalenia na postanowienie wymienione wyżej należało uznać za zasadne.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Ponadto wystąpił o zwolnienie go z kosztów, ustanowienie pełnomocnika oraz wyłączenie autora zaskarżonego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami takimi są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania.
W razie braku opłaty za zażalenie stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem wzywa stronę do uiszczenia wpisu od zażalenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem jego odrzucenia. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału przysługuje zażalenie.
W myśl art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa.
Zdaniem NSA, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu aczkolwiek dopuszczono się przy jego wydawaniu naruszenia przepisów postępowania.
Z art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. wynika, że kosztów sądowych nie uiszczają osoby, którym przyznane zostało prawo pomocy. Zakres zwolnienia od kosztów sądowych wskazuje prawomocne postanowienie o przyznaniu prawa pomocy. O ile nie ulega wątpliwości, że zwolnienie od kosztów sądowych skarżącego dotyczyło, na mocy pkt 1 sentencji postanowienia z dnia 29 listopada 2016 r., wpisu od zażalenia z dnia 26 sierpnia 2016 r. na postanowienie z 16 sierpnia 2016 r. odmawiające wyłączenia sędziego, to Sąd Wojewódzki nie zwrócił uwagi, że wydane w tym zakresie postanowienie jest nieprawomocne.
Sąd ten rozpoznając prawo pomocy nie działał jako sąd II instancji w myśl art. 260 § 2 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy P.p.s.a. z dnia 9 kwietnia 2015 r. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej zgodnie z art. 2 przepisem przejściowym tej ustawy nie miał zastosowania bowiem niniejsza sprawa została wszczęta przed wejściem w życie nowelizacji tj. przed 15 sierpnia 2015 r. Potwierdza to również fakt, że skarżącemu przysługiwało zażalenie na postanowienie z dnia 29 listopada 2016 r. dotyczące prawa pomocy. W tym stanie sprawy przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od konieczności ponoszenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2016 r. (odmowa wyłączenia sędziego) postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. nie miało waloru prawomocności.
Tym samym przedwczesne było na etapie po wydaniu tego postanowienia rozstrzyganie o słuszności zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 września 2016 r. wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienia z dnia 16 sierpnia 2016 r. Dopiero rozpatrzenie zażalenia przez NSA, którym oddala się zażalenie nadawałoby walor prawomocności postanowieniu z dnia 29 listopada 2016 r. Przedwczesne wydanie postanowienia uwzględniającego zażalenie skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 września 2016 r. wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2016 r. dotyczące odmowy wyłączenia sędziego, w ocenie NSA nie jest jednak takim naruszeniem procedury, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Nie ma również wpływu na wynik sprawy uwzględnienie zażalenia poprzez wydanie rozstrzygnięcia w formie postanowienia zamiast zarządzenia.
Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.