Postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., II OZ 528/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 11 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1052/09 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi S. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2009 r. znak: [...] w przedmiocie wznowienia postępowania

Sprawa

w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Skład

Sędzia del. WSA Jerzy Siegień

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1052/09 odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi S. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2009 r. znak: WI.VII.MJ.7119-4-11-09 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.

Powyższe postanowienie zapadło w następujących okolicznościach sprawy. W dniu 5 czerwca 2009 r. S. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2009 r., którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Nowosądeckiego z dnia [...] marca 2009 r. uchylającą decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą S. B. pozwolenia na budowę budynku ze zbiornikami szczelnymi: na wodę gnojową, gnojówkę oraz ścieki bytowe wraz z budową płyty gnojowej na działce nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym Nawojowa, gm. Nawojowa i odmawiającą zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę budynku hodowlanego ze zbiornikami szczelnymi: na wodę gnojową, gnojówkę oraz ścieki bytowe wraz z budową płyty gnojowej na dz. nr [...].

Postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę S. B., z uwagi na fakt uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi po upływie ustawowego terminu.

W dniu 19 października 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) S. B. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wezwanie do uiszczenia wpisu odebrał jego brat, który leczy się psychiatrycznie. Skarżący pozostawał w mylnym przekonaniu, działając na podstawie relacji brata, że przesyłkę zawierającą wezwanie do uiszczenia opłaty doręczono mu w dniu 14 lipca 2009 r. W związku z tym za początek biegu terminu skarżący przyjął dzień 15 lipca 2009 r., a wpłaty dokonał w ostatnim dniu terminu tj. w dniu 21 lipca 2009 r. Skarżący podniósł, że w związku z powyższym opóźnienie zaledwie jednodniowe w zapłacie wpisu od skargi powstało wskutek okoliczności przez niego niezawinionych.

Na wezwanie Sądu celem uprawdopodobnienia okoliczności wskazanych w treści wniosku skarżący podał u jakiego lekarza i w jakiej placówce brat pozostaje pod opieką psychiatry. Przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 16 grudnia 2009 r., w którym wskazano, że S. B. pozostaje w leczeniu od wielu lat z powodu zaburzeń nerwicowych. Ponadto skarżący podniósł, że poinformował listonosza przynoszącego mu korespondencję, aby na każdej przesyłce pisał datę doręczenia, gdyż korespondencję zazwyczaj odbiera jego brat lub matka w podeszłym wieku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi stwierdził, że okoliczności na które powołuje się wnioskodawca nie stanowią podstawy do zastosowania art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w myśl którego, jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli skarżącego i nie dającej się przezwyciężyć (np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp.).

W ocenie Sądu I instancji skarżący ponosi winę w uchybieniu terminu, bowiem polegał na oświadczeniach brata, który według jego oceny nie ma należytego rozeznania w dokonywanych czynnościach. Nie uczynił w Urzędzie Pocztowym zastrzeżenia o niedoręczaniu skierowanej do niego korespondencji do rąk brata, a taka możliwość istnieje. Przy dochowaniu zwykłej staranności skarżący mógł przecież przypuszczać, że w sytuacji, jak to określa sam skarżący, braku rozeznania jego brata co do znaczenia odbieranej korespondencji, mógł on zabezpieczyć swoje interesy właśnie poprzez zastrzeżenie, aby np. korespondencji sądowej nie doręczać bratu.

Zażalenie na powyższe postanowienia złożył S. B. zarzucając:

* naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. - poprzez nieprzyjęcie, że 1-dniowe opóźnienie skarżącego w uiszczeniu opłaty sądowej powstało bez jego winy,

• naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. – poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem wszechstronnej oceny przedstawionych dowodów,
• naruszenie art. 227 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. - poprzez nie przeprowadzenie dowodów na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
• naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP - poprzez uniemożliwienie skarżącemu sprawiedliwego i bezstronnego rozpatrzenia sprawy, na skutek wybiórczego ustosunkowania się przez Sąd do podniesionych argumentów i przedstawionych dowodów bez żadnego merytorycznego uzasadnienia.

W uzasadnieniu powyższego zażalenia skarżący wskazał, że Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do podnoszonej przez niego we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności zaistnienia siły wyższej w postaci ulewnych deszczy w dniach 19 i 20 lipca i w dniach wcześniejszych, które doprowadziły do wylania nieszczelnego zbiornika na nieczystości. Powyższe potwierdza z jednej strony uzasadnienie uchwały nr XXXVII/297/09 Rady Gminy Nawojowa z dnia 24 września 2009 r., (w której rada gminy powołuje się na dane dostarczone przez Stację Meteorologiczną w Nowym Sączu), a z drugiej strony wniosek o ukaranie skierowany do Sądu Rejonowego w Nowym Sączu przez Komendanta Miejskiego w Nowym Sączu. Obydwa dokumenty zostały dołączone do wniosku. Mimo tego Sąd - wydając postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi - w ogóle nie ustosunkował się ani do argumentów skarżącego w tym zakresie, ani też nie dokonał żadnej oceny przedstawionych dowodów.

Sąd - stosownie do zasad przeprowadzania postępowania dowodowego obowiązujących w procedurze cywilnej przed sądami powszechnymi, poprzez art. 106 § 5 p.p.s.a. - powinien orzekać na podstawie wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powinien zatem ustosunkować się do całego materiału dowodowego wyjaśniając, jakim dowodom odmówił wiarygodności, a jakie uznał za wiarygodne oraz odnieść się do całej argumentacji skarżącego, która mogła mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Pomijając niektóre przedmiotowo istotne argumenty i dowody (świadczące bowiem o zaistnieniu przesłanki braku winy w opóźnieniu po stronie skarżącego) Sąd naruszył zasadę zaufania obywatela do organów państwa. Każdy obywatel ma bowiem prawo oczekiwać od reprezentujących państwo organów, że jego sprawa zostanie rozpatrzona w sposób wszechstronny i kompletny. Sąd naruszył zatem określone w art. 45 § 1 Konstytucji RP prawo każdego obywatela do sprawiedliwego i bezstronnego rozpatrzenia jego sprawy, wybiórczo traktując argumenty i dowody przedstawione przez niego i w ogóle nie ustosunkowując się do ich części.

Tym samym Sąd naruszył również art. 227 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., gdyż nie przeprowadził w ogóle postępowania dowodowego w zakresie przedstawionych przez skarżącego dowodów na okoliczności, mające istotne znaczenie sprawie. Zgodnie bowiem z ugruntowanym w orzecznictwie i praktyce poglądem, nie można wywodzić dla strony negatywnych skutków prawnych w związku z faktem, iż czekał on ze złożeniem przysługującego mu środka zaskarżenia do ostatniego dnia, w którym to było możliwe. Z twierdzeń skarżącego i przedstawionych na tą okoliczność dowodów wynika jednoznacznie, że w ostatnich dniach biegu wyznaczonego mu terminu miały miejsce ulewne opady atmosferyczne, które w ostatnim dniu biegu terminu doprowadziły do wylania zbiornika na nieczystości na drogę bezpośrednio przed wyjazdem z nieruchomości skarżącego oraz na ten wyjazd. Wyciek tych nieczystości doprowadził nie tylko do zablokowania możliwości wyjazdu z terenu nieruchomości (co wynika z załączonych zdjęć), ale także spowodował konieczność bezpośredniej, trwającej długie godziny interwencji skarżącego i jego rodziny w celu opanowania wycieku i zapobieżenia dalszym jego skutkom w postaci zalania domu i zabudowań gospodarczych. Jest zatem niewątpliwym, że wskazane okoliczności stanowiły siłę wyższą niezależną od woli skarżącego i w tym zakresie nie można mu przypisać winy w opóźnieniu. Niezależnie bowiem od daty, w której brat skarżącego odebrał pismo, oraz faktu jak tą informację przekazał on skarżącemu, nie ulega wątpliwości, że na skutek okoliczności zupełnie niezawinionych przez skarżącego nie mógł on w terminie uzupełnić wezwania, przy czym uczynił to niezwłocznie po ustaniu przeszkody, tj. w dniu następnym po ustąpieniu opadów deszczu i opanowaniu wycieku nieczystości oraz uprzątnięciu drogi na tyle, aby wyjazd z posesji był możliwy i ewentualnie dalszy wyciek nie zagrażał nieruchomości skarżącego. A zatem przesłanki z art. 87 p.p.s.a. również zostały niezwłocznie przez skarżącego wypełnione, co w pełni uzasadnia przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu (a także złożenia odpisów skargi).

Niezależnie od powyższego skarżący podkreślił, że nie sposób zgodzić się z argumentacją Sądu, którą przyjął on nieuwzględniając usprawiedliwienia okoliczności 1-dniowego opóźnienia faktem błędnego poinformowania go o dacie odebrania przesyłki przez mającego problemy psychiczne brata skarżącego. Jest niewątpliwym, że skarżący nie odebrał przesyłki osobiście, a uczynił to jego brat. Cierpi on na nieznaczne zaburzenia psychiczne na tle nerwicowym, które w żadnym razie nie uzasadniają jego ubezwłasnowolnienia, a tym samym nie uzasadniają czynienia zastrzeżenia co do niedostarczania mu bezpośrednio przesyłek pocztowych. Jednak takie - nawet drobne - problemy psychiczne mogą uzasadniać zarówno problemy z pamięcią, jak i problemy z rozeznaniem jakie konsekwencje może nieść odebranie przesyłki sądowej. W dodatku brat skarżącego nie mógł mieć świadomości o randze przesyłki, gdyż nigdzie na kopercie nie było adnotacji, iż przesyłka zawiera wezwanie z określeniem terminu jego wykonania. W tych okolicznościach - wbrew temu co twierdzi Sąd - bardzo istotne znaczenie ma fakt, że skarżący spóźnił się zaledwie jeden dzień, a nie np. miesiąc. Tak krótkie spóźnienie uwiarygodnia bowiem twierdzenia skarżącego o takim, a nie innym przekazaniu mu informacji o dacie odebrania przesyłki przez brata. Skarżący podkreślił, że dochował należytej staranności natychmiast - zaraz po usunięciu przeszkód w postaci wylania nieczystości - uzupełnił braki w pierwszym możliwym terminie. Wszystkie te okoliczności świadczą zatem o tym, że nie można mu przypisać winy w powstałym opóźnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Doręczenie zastępcze przewidziane w art. 72 p.p.s.a. jest dopuszczalne, jeżeli łącznie spełnione są cztery przesłanki: 1) adresata nie ma w domu;

2. doręczenie jest możliwe tylko dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy;
3. osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie;
4. osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady (doręczenie właściwe), a zatem powinien być interpretowany ścieśniająco. Doręczenie zastępcze nie może bowiem prowadzić do zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok TK z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). Dokonane doręczenia w okolicznościach art. 72 p.p.s.a., oparte jest na domniemaniu, że pismo prawidłowo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej.

Sąd powinien zatem uwzględnić wszystkie okoliczności związane z prawidłowością doręczenia dokonanego w sposób zastępczy. Doręczenie zastępcze nie uniemożliwia bowiem podniesienia zarzutu, że uchybienie terminu jest następstwem okoliczności związanych z tym doręczeniem, ani także obalenia domniemania doręczenia pisma stronie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji powinien był w pierwszej kolejności ustalić czy doręczenie zastępcze nastąpiło zgodnie z treścią art. 72 p.p.s.a. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu (k.-32) doręczyciel zaznaczył, że brat skarżącego S. B. jest dorosłym domownikiem, ale jednocześnie pominął informację, iż podjął się on oddania pisma adresatowi. Przez "podjęcie się oddania pisma adresatowi", w rozumieniu art. 72 p.p.s.a., należy rozumieć nie tylko powzięcie przez dorosłego domownika zamiaru oddania pisma adresatowi, ale jednocześnie świadomość charakteru przesyłki i skutków jej nieprawidłowego przekazania adresatowi. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że S. B. pozostaje od wielu lat na leczeniu zaburzeń nerwicowych, co potwierdza załączone do akt zaświadczenie lekarskie, brak adnotacji doręczyciela co do podjęcia się przez niego oddania przesyłki sądowej ze świadomością jej charakteru i skutków doręczenia, mógł w konsekwencji spowodować nieprawidłowe przekazanie adresatowi informacji o terminie odbioru tej przesyłki.

Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy strony należy przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Uwzględniając powyższe okoliczności, należało dojść do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w niedokonaniu czynności w wyznaczonym terminie, naruszając art. 86 § 1 p.p.s.a. Nawet bowiem ustalenie faktu doręczenia przesyłki nie wyłącza wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy adresata, w szczególności z przyczyn leżących po stronie osób, do których rąk doręczenie nastąpiło. Strona nie może bowiem ponosić konsekwencji procesowych takiego zachowania się tej osoby, na które nie miała żadnego wpływu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że strona nie jest zobowiązana we wniosku o przywrócenie terminu do udowodnienia okoliczności wskazujących na brak swojej winy, lecz wystarczy uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się ponadto do podnoszonej przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności zaistnienia siły wyższej w postaci ulewnych deszczy w dniach 19 i 20 lipca 2009 r. i w dniach wcześniejszych, które doprowadziły w ostatnim dniu biegu terminu do wylania zbiornika na nieczystości na drogę bezpośrednio przed wyjazdem z nieruchomości skarżącego oraz na ten wyjazd. Brak odniesienia się do wszystkich argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu oznacza, że Sąd przy dokonywaniu oceny winy skarżącego, nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy. Niezbędne jest zatem ponowne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi, z uwzględnieniem okoliczności mających znaczenie dla jego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie znajduje on podstaw prawnych. Przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.