Uzasadnienie
W dniu 19 stycznia 2012 r. wpłynął do WSA w Warszawie wniosek H.L. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, złożony na urzędowym formularzu PPF. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona. Skarżący wskazał, że na opłaty za energię elektryczną, wodę, odbiór ścieków, wywóz nieczystości, telefon, ubezpieczenie, TV wydaje miesięcznie ok. 850 zł. Ponadto H. L. podniósł, iż na leczenie przeznaczają wraz z żoną ok. 700 zł miesięcznie, na bieżące remonty ok. 450 zł, na środki czystości – ok. 150 zł, na benzynę, dojazd do poradni, pomoc osób trzecich w dojeździe do poradni, pomoc przy większych porządkach i zakupach – ok. 450 zł miesięcznie, a na opał - ok. 5000 zł rocznie.
Pismem z dnia 27 stycznia 2012 r. referendarz sądowy wezwał H. L. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku m.in. poprzez nadesłanie kserokopii decyzji o waloryzacji emerytury skarżącego i jego żony, udokumentowanie stałych miesięcznych wydatków związanych z opłatami za media, które skarżący oszacował na kwotę 850 zł, wydatków na leki oszacowanych na kwotę 700 zł oraz wydatków na bieżące remonty, wezwano też do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy.
W odpowiedzi na pismo z dnia 27 stycznia 2012 r. skarżący nadesłał m.in. kserokopie decyzji o waloryzacji emerytur, z których wynika, że H. L. otrzymuje emeryturę w wysokości 1858 zł, natomiast jego żona – 1287 zł miesięcznie. Z nadesłanych dokumentów wynika, że poniesiona przez skarżącego opłata za energię elektryczną za okres od 21.12.11 r. do 22.02.12 r. wyniosła 576 zł, natomiast za okres od 5.10.11 r. do 21.12.11 r. – 620 zł (co daje w przeliczeniu miesięcznym kwotę ok. 250-290 zł). Skarżący dostarczył też dowody uiszczenia opłat za wodę na kwoty od 41 zł do 61 zł miesięcznie, a także dowody uiszczenia opłat na rzecz PGKiM Sp. z o.o.: na kwotę 120,30 zł (obejmującą m.in. opłatę za wywóz śmieci za okres sierpień – wrzesień 2011 r.) oraz na kwotę 123,97 zł (obejmującą m.in. opłatę za wywóz śmieci za okres od października do grudnia 2011 r.). H. L. nadesłał ponadto dowody uiszczenia opłat na rzecz Cyfrowego Polsatu Sp. z o.o. na kwoty 37,90 zł miesięcznie, a także za usługi telekomunikacyjne: na rzecz TP S.A. na kwoty 32 – 35 zł miesięcznie, na rzecz Polkomtel S.A. na kwoty od 40 do 42 zł miesięcznie. Pomimo wezwania zawartego w piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r., skarżący nie udokumentował wydatków na leki, które oszacował na kwotę 700 zł miesięcznie, a także wydatków na bieżące remonty oszacowanych na kwotę 450 zł miesięcznie. Ponadto, skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 marca 2012 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 4 kwietnia 2012 r. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia. podnosząc, iż nie zbagatelizował wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z powodu choroby jego żony oraz, że nie przechowuje rachunków za zakupione leki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący nie udokumentował wydatków na leki, które oszacował na kwotę 700 zł miesięcznie, a także wydatków na bieżące remonty, oszacowanych na kwotę 450 zł miesięcznie. Ponadto, skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzależnione od wykazania przez nią, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał natomiast, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd podkreślił, że skarżący wraz żoną utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3145 zł miesięcznie, przy czym nie mają oni innych osób na utrzymaniu. Wprawdzie w złożonym wniosku skarżący wskazał na wysokie wydatki, do których zaliczył m.in.: wydatki związane z opłatami za media i ubezpieczeniem - 850 zł, wydatki na leczenie – ok. 700 zł, na bieżące remonty – ok. 450 zł, na środki czystości – ok. 150 zł, na benzynę, pomoc osób trzecich w dojeździe do poradni itp. – ok. 450 zł, to jednak ich nie udokumentował. Udokumentowane przez skarżącego wydatki związane z opłatami za media wynoszą w przeliczeniu miesięcznym od ok. 450 zł do ok. 530 zł.
H. L., pismem z dnia 21 maja 2012 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 24 kwietnia 2012 r. wskazując, że w inne sprawie Sąd zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącego do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, osiąga wraz z żoną dochód miesięczny w wysokości 3 146 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący ponosi wydatki za energię elektryczną w wysokości ok. 250-290 zł miesięcznie, opłatę za wodę w wysokości od 41 zł do 61 zł miesięcznie, opłatę na rzecz PGKiM Sp. z o.o. na kwotę 120,30 zł (obejmującą m.in. opłatę za wywóz śmieci za okres sierpień – wrzesień 2011 r.) oraz na kwotę 123,97 zł (obejmującą m.in. opłatę za wywóz śmieci za okres od października do grudnia 2011 r.); opłat na rzecz Cyfrowego Polsatu Sp. z o.o. na kwoty 37,90 zł miesięcznie, a także za usługi telekomunikacyjne: na rzecz TP S.A. na kwoty 32 – 35 zł miesięcznie oraz na rzecz Polkomtel S.A. na kwoty od 40 do 42 zł miesięcznie. Udowodnione ponoszone przez skarżącego, miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 600 zł Jednakże skarżący nie udokumentował w żaden sposób wydatków na leki, które oszacował na kwotę 700 zł miesięcznie, a także wydatków na bieżące remonty, oszacowanych na kwotę 450 zł miesięcznie. Należy też wskazać, iż skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego wskazuje, że jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej.
Należy jednocześnie zaznaczyć, że w przypadku uwzględnienia skargi zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącemu będzie przysługiwał zwrot kosztów postępowania od organu, niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.