Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2023 r., sygn. akt IV SPP/Po 131/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 października 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, po rozpoznaniu wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca pismem opatrzonym datą 25 grudnia 2022 r. skorzystał z prawa do złożenia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2023 r. odrzucił sprzeciw jako złożony po terminie. Pismem z dnia 2 maja 2023 r. wnioskodawca wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu. Strona wyjaśniła, że przedstawiciel Stowarzyszenia błędnie odczytał wpisaną na kopercie datę przyjęcia korespondencji jako "19" zamiast "15", która i tak jest błędnie wpisana jako "15/11". Przekroczenie terminu nastąpiło w wyniku błędu, a nie świadomego działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 19 maja 2023 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu.
Sąd nie zgodził się z oceną strony, że błędne odczytanie daty doręczenia korespondencji jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Jeśli zawinił tzw. czynnik ludzki, to nie można mówić o okoliczności obiektywnej, bo nie mamy tu do czynienia z siłą wyższą czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawcy, postanowieniem z dnia 27 czerwca 2023 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że Sąd pierwszej instancji nie dość wnikliwie pochylił się nad kwestią związaną ze wstępną analizą wniosku o przywrócenie terminu. Nie wiadomo jakie konkretne okoliczności legły u podstawy stwierdzenia, że "okoliczności sprawy nie wskazują, aby wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi był spóźniony".
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że odpis postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu o odmowie przyznania prawa pomocy, wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, został skutecznie doręczony stronie w dniu 15 grudnia 2022 r. Termin na złożenie sprzeciwu rozpoczął bieg z dniem 16 grudnia 2022 r. i upływał z końcem dnia 22 grudnia 2022 r. (czwartek). Korespondencja zawierająca sprzeciw została złożona w placówce pocztowej w dniu 27 grudnia 2022 r., a więc na piąty dzień po upływie terminu na wniesienie środka zaskarżenia. Postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 11 kwietnia 2023 r. Sąd uznał, że zbędne jest występowanie do wnioskodawcy o wskazanie daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia sprzeciwu. Strona skorzystała z prawa do wniesienia sprzeciwu w dniu 27 grudnia 2022 r. Natomiast z postanowienia Sądu o odrzuceniu sprzeciwu z dnia 7 kwietnia 2023 r., doręczonego w dniu 11 kwietnia 2023 r., Stowarzyszenie dowiedziało się o uchybieniu terminu do złożenia sprzeciwu.
Prośba o przywrócenie terminu została złożona w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 2 maja 2023 r., a więc w 127 dniu od daty dokonania czynności wniesienia sprzeciwu oraz w 22 dniu od daty doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że siedmiodniowy termin do złożenia prośby o przywrócenie terminu nie został zachowany nawet wówczas, gdy przyjmie się, że datą ustania przyczyny uchybienia terminowi było dowiedzenie się o uchybieniu terminu do złożenia sprzeciwu, tj. data otrzymania przez Stowarzyszenie postanowienia Sądu o odrzuceniu sprzeciwu.
Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący. W zażaleniu domagał się "unieważnienia" zaskarżonego postanowienia z tej przyczyny, że w jego wydaniu brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W zażaleniu podniesiono również, że doręczając stronie skarżącej odpis postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu błędnie poinformowano ją, że nie przysługują od niego środki prawne. Niezwłocznie po uzyskaniu informacji od prawnika co do dopuszczalności zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu (tj. w dniu 2 maja 2023 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy przenalizował okoliczności sprawy warunkujące zajęcie stanowiska, czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu był złożony w terminie, a zatem wykonał wytyczne zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2023 r.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania "unieważnienia" zaskarżonego postanowienia z tej przyczyny, że w jego wydaniu brał udział sędzia wyłączony z mocy prawa, na podstawie przesłanki z art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", podnieść należy, że w orzecznictwie oraz w doktrynie wskazuje się, że przepis ten dotyczy jedynie sytuacji, gdy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w Naczelnym Sądzie Administracyjnym miałby się znaleźć sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego wyroku w instancji niższej, czyli w wojewódzkim sądzie administracyjnym (por. np. postanowienie NSA z 18 stycznia 2013 r., I OZ 1/13). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie istnieje podstawa prawna, by uważać, że asesor S. M. podlegał wyłączeniu od orzekania w niniejszej sprawie. Idąc tokiem rozumowania skarżącego, każde postępowanie wpadkowe winno być rozpoznawane przez innego sędziego, czego ustawodawca nie wymaga. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie nie wypełnia przesłanek zawartych w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Ustosunkowując się do zasadniczej kwestii w niniejszej sprawie, jaką jest weryfikacja, czy zachowano termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, wskazać należy, że zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, w którym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu został złożony w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 2 maja 2023 r., a więc w 127 dniu licząc od daty dokonania czynności wniesienia sprzeciwu oraz w 22 dniu licząc od daty doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. W tych, niepodważonych, okolicznościach sprawy, słuszna jest konkluzja Sądu pierwszej instancji, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie został zachowany nawet wówczas, gdy przyjmie się, że datą ustania przyczyny uchybienia terminowi było dowiedzenie się o uchybieniu terminu do złożenia sprzeciwu, tj. data otrzymania przez Stowarzyszenie postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu.
Ustosunkowując się do argumentacji zażalenia, w którym wskazuje się, że czynność wniesienia sprzeciwu nie została dokonana ze znacznym uchybieniem terminu, podkreślić należy, iż nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ nie jest to okoliczność ekskulpująca w świetle wymogów przepisów prawa, a strona nie zachowała warunków formalnych przywrócenia uchybionego terminu z uwagi na złożenie wniosku po upływie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do argumentacji zażalenia, zgodnie z którą termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu został zachowany, ponieważ doręczając stronie skarżącej odpis postanowienia referendarza o odrzuceniu sprzeciwu błędnie poinformowano ją, że nie przysługują od niego środki prawne, a niezwłocznie po uzyskaniu informacji od prawnika co do dopuszczalności zaskarżenia postanowienia referendarza o odrzuceniu sprzeciwu strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu (tj. w dniu 2 maja 2023 r.), podnieść należy, iż strona powinna była złożyć wniosek, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia sprzeciwu.
Nie można upatrywać w uzyskaniu informacji o zaskarżalności postanowienia referendarza w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia sprzeciwu, ponieważ pomiędzy tymi zdarzeniami nie zachodzi żaden związek przyczynowo - skutkowy. Zdarzenie, jakim było uchybienie terminowi do wniesienia sprzeciwu, w oczywisty sposób "wyprzedza" w czasie uzyskanie informacji o zaskarżalności tego środka prawnego, z tym drugim, niezależnym w żaden sposób od pierwszego, zdarzeniem nie można zatem wiązać obliczania terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Okoliczność błędnego pouczenia co do niezaskarżalności postanowienia referendarza w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu nie tłumaczy zatem, jakoby przyczyna uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu ustała dopiero 2 maja 2023 r., po konsultacji skarżącego z prawnikiem. Doręczając postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy pouczono skarżącego prawidłowo o możliwości wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, co zresztą skarżący uczynił.
Zażalenie nie przedstawia takich okoliczności, które podważałby pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym uzasadniałyby zajęcie stanowiska, że do złożenia wniosku o przywrócenie terminu doszło z zachowaniem wymogów, o których mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. W innym miejscu zażalenia strona skarżąca wskazuje, że ustanie przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia sprzeciwu nastąpiło już w dniu 27 grudnia 2022 r., stanowisko to nie zostało jednak szerzej uzasadnione. Gdyby jednak przyjąć pogląd strony skarżącej w tym zakresie, złożenie wniosku o przywrócenie terminu nastąpiłoby z jeszcze większym uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., niż gdyby przyjąć, że datą ustania przyczyny uchybienia terminowi było dowiedzenie się o uchybieniu terminu do złożenia sprzeciwu, tj. data otrzymania przez Stowarzyszenie postanowienia Sądu o odrzuceniu sprzeciwu.
Odnosząc się do argumentacji zażalenia podważającego postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lipca 2022 r. w przedmiocie wyłączenia asesora zauważyć należy, że nie jest przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego kontrola stanowiska wyrażonego w tym postanowieniu.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.