Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek C.S. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Anny Moskały od orzekania w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 318/08 w sprawie ze skargi C.S. na zarządzenie Wójta Gminy Borów w przedmiocie powołania M.B. na funkcję organu SPZAOZ w Borowie.
Skarżący na rozprawie w dniu 30 września 2008 r. wniósł o wyłączenie sędziego A.M. od rozpoznania opisanej wyżej sprawy. Wskazał, że żądanie jego wynika z dotychczasowego procedowania w sprawie, w tym oddalenia jego wniosków dowodowych oraz zachowania sędzi na rozprawach z udziałem skarżącego, w szczególności w dniu 30 września 2008 r., które to zachowanie zdaniem wnioskodawcy wskazuje na brak bezstronności i obiektywizmu. Wnioskodawca podniósł, że sędzia, której wyłączenia się domaga zwracała się do niego w sposób agresywny, co deprymowało wnioskodawcę, a nadto godziło w jego godność osobistą i pozostawało w sprzeczności z zasadą łagodnego i uprzejmego traktowania stron postępowania. Zarzucił również, że zaprotokołowano ostrzeżenie, że powtórne naganne zachowanie wnioskodawcy (które zdaniem strony nie miało miejsca), będzie prowadziło do usunięcia skarżącego z sali. To zdaniem wnioskodawcy dowodzi, że sędzia godziła się na ewentualność wydania orzeczenia bez udziału strony, a więc bez jej wysłuchania i przy pozbawieniu możliwości przytaczania faktów, składania wniosków dowodowych i replik na wypowiedzi strony przeciwnej. Stosownie do wywodów strony, sam ten fakt jest wystarczający dla uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego.
Postanowieniem z dnia 15 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek skarżącego, wywodząc, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na powyższe orzeczenie, postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że sąd pierwszej instancji powinien przed wydaniem rozstrzygnięcia ustalić, czy okoliczności wskazywane przez skarżącego w jego sprawie, mogą być przyczyną wyłączenia sędziego.
Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że oddalenie wniosków dowodowych strony, w żadnym przypadku nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Decyzja taka podejmowana jest zawsze przez sąd na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w odniesieniu do konkretnej sprawy, a kontrola jej zasadności odbywa się jedynie w drodze zaskarżenia rozstrzygnięcia kończącego postępowanie – przez sąd wyższej instancji. Subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie może stanowić podstawy do jego wyłączenia od orzekania, bowiem uwzględnianie tak popartych żądań stron, mogłoby prowadzić w konsekwencji do paraliżowania sprawności postępowania sądowego, podczas gdy instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów.
Natomiast druga z podnoszonych przez skarżącego okoliczności - zachowanie sędziego na rozprawie w dniu 30 września 2008 r., wskazującego na stronniczość i niechęć do strony, nie zostało przez wnioskodawcę nawet uprawdopodobnione. W protokole rozprawy znajduje się zapis o kilkukrotnym upominaniu strony przez Przewodniczącą składu orzekającego, żeby ograniczał swoje wypowiedzi do konkretnych wniosków oraz zapis o odebraniu głosu stronie, wobec nieuwzględnienia wcześniejszych uwag Przewodniczącej. Obszerne zapisy protokołu wskazują na fakt licznego zgłaszania różnorodnych wniosków przez skarżącego. Z protokołu wynika, że wszystkie wnioski zostały przez Sąd wysłuchane i rozstrzygnięte. Z protokołu nie wynika zaś, aby Przewodnicząca zachowywała się w stosunku do skarżącego "agresywnie".
Skarżący złożył co prawda wniosek o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy, jednak dokonał tego w dniu 7 października 2008 r. (data nadania przesyłki), a zatem po upływie tygodnia od złożenia wniosku o wyłączenie sędziego. W ocenie składu rozpoznającego wniosek, żądanie uzupełnienia i sprostowania protokołu dokonane zostało właśnie na potrzeby uzasadnienia wniosku o wyłączenie sędziego. Wniosek ten również został rozstrzygnięty negatywnie.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wskazał, że celem jego wniosku było zagwarantowanie mu konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu. W jego ocenie sędzia, którego wniosek dotyczy ma ugruntowany pogląd w sprawie, a zasadności wniosku dowodzi odmowa przeprowadzenia wniosków dowodowych. Z kolei brak przeprowadzenia postępowania dowodowego uniemożliwia prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W obszernym uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił przebieg rozprawy przed sądem I instancji wywodząc, że zachowanie sędziego na rozprawie uzasadnia jej wyłączenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art.18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a. - wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 p.p.s.a.).
Po pierwsze wskazać należy, że Sąd I instancji słusznie uwzględnił przepis art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ponownie rozpoznając wniosek dokonał oceny czy okoliczność wskazana przez skarżącego w jego sprawie może być przyczyną wyłączenia sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny powyższą ocenę w pełni podziela. Wszelkie argumenty skarżącego zmierzają w istocie do wykazania, że oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodów, uzasadniać może wyłączenie sędziego. Sąd administracyjny orzeka przede wszystkim na podstawie akt sprawy, a prowadzone postępowanie dowodowe ogranicza się w zasadzie do dowodu z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Jeżeli zatem, w ocenie skarżącego, konieczne jest żeby sąd zapoznał się z określonymi dokumentami, to wystarczające jest złożenie ich do akt sprawy i nie wymaga to dodatkowych wniosków. Ewentualne pominięcie tych dokumentów będzie mogło stanowić podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej od niekorzystnego rozstrzygnięcia.
Jeżeli natomiast strona występuje z wnioskiem dowodowym to liczyć się musi z rozpoznaniem tego wniosku przez sąd, które to rozpoznanie może skończyć się dla strony negatywnie. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, wszystkie wnioski strony zostały rozpoznane. Inną kwestią jest czy oddalenie wniosku było zasadne, jednakże powyższej oceny Sąd nie dokonuje na etapie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, bowiem wkraczał by wtedy w merytoryczne rozpoznanie sprawy. Oznacza to, że doszłoby do sytuacji, w której wniosek o wyłączenie sędziego oparty jest na subiektywnym przekonaniu strony o stronniczości sędziego, a źródłem tego przekonania jest wydawanie rozstrzygnięć dla strony negatywnych. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, kontroli rozstrzygnięcia dokonuje się we właściwym toku instancji, a nie w trybie wniosku o wyłączenie sędziego.
Podkreślenia ponadto wymaga, że stosownie do treści art. 98 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne (art. 98 § 2 ustawy). Stosownie zaś do treści § 46 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. (Dz.U. z 2003, Nr 169, poz.1646 ze zm.) - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, każda ze stron przemawia tylko raz, chyba że przewodniczący uzna dalszą wypowiedź strony za potrzebną. Z treści cytowanych wyżej przepisów w sposób jasny wynika, że jedną z ról przewodniczącego posiedzenia sądowego jest zadbanie o jego prawidłowy, ale i sprawny przebieg. Podnoszone przez stronę we wniosku i zażaleniu okoliczności odnośnie zachowania sędziego na rozprawie mieszczą się w uprawnieniach przewodniczącego posiedzenia.
Z tych też przyczyn wniosek strony nie mógł został uwzględniony, a zażalenie należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze i w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu.