Postanowienie NSA z 31 maja 2016 r., II OZ 552/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1894/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym dalsze zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1894/15 po rozpoznaniu wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, w punkcie 1. umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi; w punkcie 2. odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, iż w wyniku wypadku komunikacyjnego jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i jest znacznie ograniczony w wykonywaniu czynności zawodowych. Z oświadczenia o stanie majątku wynika, iż jest współwłaścicielem w ½ domu jednorodzinnego o pow. 109 m² oraz działki siedliskowej o pow. 913 m². Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury, która potrąceniu alimentów wynosi 1.855,62 zł miesięcznie.

W dodatkowym oświadczeniu dołączonym do wniosku skarżący wykazał, że ZUS pomniejsza jego emeryturę w wysokości 2.778 zł o następujące kwoty: 434 zł (alimenty), 238 zł (zaliczkę na podatek) i 249,98 zł (składaka za ubezpieczenie zdrowotne). Wnioskodawca wskazując na miesięczne koszty utrzymania podał następujące wyliczenia: opał - 233 zł, energia elektryczna – 179 zł, leki – 303,82 zł, woda oraz odprowadzanie ścieków i śmieci – 93,25 zł, koszty dowozu na okresowe badania – 220 zł. Podano także, że wydatki strony związane z kosztami prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych kształtują się średnio w kwocie 350 zł miesięcznie. Do wniosku dołączył PIT-40A z 2014 r., decyzję ZUS o waloryzacji emerytury, pismo o potrącaniu alimentów z emerytury, kartę wypisową ze szpitala oraz fakturę VAT na zakup węgla na kwotę 2.800 zł.

Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi i odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.

Pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu w sprzeciwie od ww. postanowienia wskazał, że strona nie ma możliwości wygospodarowania kwoty 100 zł, jaką należałoby uiścić od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2016 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Umarzając postępowanie w punkcie 1. zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Natomiast postanowieniem tego Sądu z dnia 29 września 2015 r. skarżący został zwolniony od wpisu od skargi. W związku z powyższym postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi umorzono, stosownie do art. 249a P.p.s.a.

Dokonując natomiast analizy złożonego wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz oświadczeń i kserokopii dokumentów nadesłanych przez skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący z jednej strony deklaruje bowiem, że uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości 1.855,62 zł netto miesięcznie (po potrąceniu alimentów), a z drugiej strony przedstawia wykaz wydatków z którego wynika, iż miesięczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie 2.282,14 zł (wraz z kwotą alimentów wynoszącą 434 zł). W zażaleniu podkreślono, że kwota niezbędnych wydatków na egzystencję skarżącego wynosi 1.932,14 zł, bez uwzględniania kosztów związanych z obsługą postępowań sądowoadministracyjnych, których skarżący jest stroną. Z porównania już zatem tylko samych dochodów wraz z wydatkami skarżącego wynika, w ocenie Sądu, jednoznacznie, iż koszty utrzymania przewyższają osiągane przez niego dochody. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował, iż nie posiada żadnych oszczędności, a jednocześnie przedstawił fakturę VAT na kwotę 2.800 zł, za którą zapłacił jednorazowo gotówką cała kwotę.

Zważywszy na powyższe Sąd uznał, że skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił się możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można było uznać, iż skarżący przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jogo rzeczywistych możliwości płatniczych. Sąd stwierdził, że skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a przede wszystkim wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. H., zaskarżając je w części obejmującej punkt 2. sentencji orzeczenia. Strona podniosła zarzut naruszenia przepisu art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. polegający na błędnym ustaleniu, iż skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej, a w konsekwencji skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnych wyliczeń, które skutkowały przyjęciem, iż strona dysponuje większą kwotą dochodów, niż była deklarowana we wniosku PPF.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zażalenie skarżącego rozpoznawane jest tylko w zakresie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Skarżącemu przyznano prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata, a postanowienie z dnia 29 września 2015 r. nie zostało zaskarżone w tym zakresie i jest prawomocne - art. 168 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a.").

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w przedmiotowej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.

W niniejszej sprawie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że J. H. nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a przede wszystkim wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 8 stycznia 2016 r. odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem.

Analizując zestawienie kosztów utrzymania oraz dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, Sąd pierwszej instancji doszedł co prawda do błędnego przekonania, iż ponoszone przez wnioskodawcę wydatki przewyższają kwotę uzyskiwaną przez niego ze świadczenia emerytalnego, jednakże okoliczność ta nie przesądziła o nieprawidłowym rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych. Zasadnicze bowiem znaczenie dla oceny wniosku J. H. z punktu widzenia spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ma fakt, że otrzymuje on stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.778 zł. Ponadto ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a zatem nie ma żadnych innych osób na utrzymaniu. Powyższe uzasadnia twierdzenie, iż nawet przy uwzględnieniu przedstawionych wydatków stałych, istnieje realna możliwość wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania, w tym uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.