Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1148/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] w sprawie ze skargi W. K. i Stowarzyszenia na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podkreślił, iż w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w tym postępowaniu nie było zasadne. Instytucja prawa pomocy powinna mieć zastosowanie tylko i wyłącznie wówczas, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Stowarzyszenia nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Oświadczenie o stanie majątkowym dowodzi, że Stowarzyszenie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, które obejmują wyłącznie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej Stowarzyszenia nie zostały w żaden sposób udowodnione, zaś z akt wynika, że w 2006 r. Stowarzyszenie osiągnęło zysk w wysokości [...] zł. i posiada na rachunku kwotę [...] zł. Twierdzenie, iż rok 2007 zakończył się dla Stowarzyszenia ujemnym wynikiem finansowym nie zmienia zdaniem Sądu I instancji faktu, iż pokrycie wymaganych kosztów sądowych mieści się w możliwościach płatniczych Stowarzyszenia.
W zażaleniu na to postanowienie wniesiono o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie z opłat sądowych. Wskazano, iż [...] Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę podlega Zarządowi Głównemu w W., dysponuje ograniczoną samodzielnością finansową, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich, a wpływy z roku na rok maleją bowiem członkami Stowarzyszenia są osoby starsze i schorowane. Ponadto koszty działalności Stowarzyszenia, w tym koszty sądowe w sprawach, w których Stowarzyszenie występuje są znaczne, nie można zaś wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (w tym stowarzyszeniu) następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Skoro więc na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów.
Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, bądź środków tych przeznaczyć na poczet kosztów sądowych nie chcą. Stowarzyszenie mające w działalności statutowej wpisaną działalność na rzecz członków Stowarzyszenia dochodzących swoich praw, musi przeznaczać na to środki. Całkowicie nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że nie można wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie posiada możliwość pokrycia kosztów niniejszego postępowania, od których zwolnienia się domagało, już same środki zgromadzone na rachunku bankowym stanowią, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych. Okoliczności dotyczące zrzeszonych członków nie mają znaczenia dla oceny sytuacji samego Stowarzyszenia.
Podkreślić należy również iż podnoszony w zażaleniu fakt prowadzenia przez Stowarzyszenie innych postępowań sądowoadministracyjnych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu kwestia przyznania prawa pomocy powinna być bowiem rozpatrywana dla każdej sprawy odrębnie, a wpis od każdej skargi jest wydatkiem o charakterze jednorazowym.
Na marginesie, ustosunkowując się do zawartego w zażaleniu wywodu, w którym Stowarzyszenie podnosi, że jest uczestnikiem postępowania sądowego trzeba wyjaśnić, iż wbrew jego twierdzeniom nie występuje ono w niniejszej sprawie jako uczestnik, lecz jako strona skarżąca. Treść skargi oraz innych pism procesowych kierowanych do Sądu wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, że intencją Stowarzyszenia nie było zgłoszenie udziału w postępowaniu na zasadzie art. 33 § 2 p.p.s.a., ale występowanie w niniejszej sprawie w charakterze skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.