Uzasadnienie
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 października 2004 r. oddalającego skargę M. B. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 maja 2002 r., nr [...] pełnomocnik skarżącego adwokat W. S. zawarł wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów w całości. Do skargi kasacyjnej załączony został formularz wniosku. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiadają oni mieszkanie o pow. 56 m i działkę o pow. 1 ara, na której znajduje się domek letniskowy. Skarżący wykazał oszczędności w wysokości 5000 zł. oraz miesięczne wspólne dochody w wysokości 2 051,35 zł. brutto.
Postanowieniem referendarza Sadowego z dnia 31 marca 2005 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, od czego skarżący wniósł sprzeciw.
Postanowieniem z dnia 9 maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania M. B. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał sytuacji materialnej uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. O możliwościach finansowych skarżącego świadczy m.in. kwota 10 000 zł., którą wypłacono z rachunku bankowego M. B. i jego żony w dniu 28 października 2004 r.
Ponadto Sąd podniósł również, że kwota dochodów oraz zgromadzone przez skarżącego oszczędności umożliwiają mu uiszczenie należnego od skargi kasacyjnej wpisu, który to koszt mógł i powinien uwzględnić w swoich wydatkach. Skarżący złożył bowiem w dniu 26 października 2004 r. wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 października 2004 r., co potwierdza, że przynajmniej od tego momentu rozważał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej.
Na powyższe postanowienie Sądu w dniu 18 maja 2005 r. (data stempla pocztowego) wpłynęło zażalenie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i całkowite zwolnienie M. B. od kosztów sądowych. W zażaleniu tym podniesiono, że nie zachodzą przesłanki do odmowy udzielenia skarżącemu prawa pomocy, skoro sytuacja skarżącego i jego rodziny jest wyjątkowo ciężka i uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Uzyskiwany z tytułu renty dochód skarżący przeznacza bowiem w całości "na zakup lekarstw niezbędnych do normalnego, codziennego funkcjonowania jego i swojej żony".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja prawa pomocy jest szczególną formą pomocy państwa, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które z uwagi na ciężką sytuację materialną, nie są w stanie ponieść samodzielnie kosztów postępowania sądowego. Jest to zatem uregulowanie specjalne, którego zastosowanie ma charakter wyjątkowy, w drodze odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania. "W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia".(T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 628). Powyżej cytowany fragment poglądów H. Knysiak-Molczyk wydaje się bardziej realistyczny i aktualny w niniejszej sprawie, chociażby z uwagi na datę publikacji, niż ten powołany w zażaleniu (s. 5).
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powołanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Jednakże ubiegający się o prawo pomocy powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Tym samym warunkiem uzyskania pomocy państwa jest ograniczenie swoich wydatków. Nie może więc skarżący ubiegać się o pomoc państwa nie wskazując równocześnie, że wyczerpał już wszelkie możliwości samodzielnego pokrycia kosztów związanych z postępowaniem. Ponadto wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy ma nie tylko bieżąca sytuacja majątkowa i zarobkowa, ale także możliwości zarobkowe wnioskującego (w tym także możliwość uzyskiwania dochodu z posiadanego majątku).
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał sytuacji, która obligowałaby Sąd do udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący posiada bowiem znaczną kwotę oszczędności (w porównaniu z kwotą wpisu) i stały miesięczny dochód, nie zachodzą więc przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Chociaż skarżący twierdzi, że przeznacza prawie całą rentę na lekarstwa, to Sąd brał pod uwagę dochód osiągany wraz z małżonką, która jest tak samo zobowiązana do poniesienia kosztów tego postępowania. Zgromadzone środki oraz stały dochód, umożliwiają zaplanowanie wydatków w sposób, który pozwoli skarżącemu pokryć samodzielnie koszty postępowania. Ponadto należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej, skarżący uzyska prawo zwrotu poniesionych kosztów.
Sąd w całej rozciągłości, co do zasady, podziela pogląd wyrażony przez J.P. T., cytowany na stronie 7 zażalenia z tym, że w ocenie Sądu, skarżący nie spełnia przesłanek określonych w § 1 art. 246 p.p.s.a. Bowiem wykazanie, że osoba fizyczna spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie określonym w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a., nie może się sprawdzać jedynie do arytmetycznego porównania dochodów i wydatków wykazanych przez stronę. Gdyż dla obiektywnej oceny w powyższym zakresie, niezbędne jest także wzięcie pod uwagę szeregu innych czynników, takich jak: stałe źródło dochodów (pensja, renta, emerytura), ich wysokość, stan rodziny, wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowe, inne dochody (nagrody, dywidendy, odszkodowania itp.), stan majątkowy (posiadane nieruchomości, np. domek letniskowy i ruchomości, np. samochód), konta bankowe, wydatki z uwzględnieniem ich charakteru i wysokości oraz na ile są niezbędne i konieczne i na ile wnioskodawca ma wpływ na ich wysokość. W tym również należy brać pod uwagę zaciągnięte kredyty, ich przeznaczenie i wysokość spłacanych rat, oraz standard życia jaki prowadzi wnioskodawca i jego najbliższa rodzina. Powyższe kryteria, wynikają z analizy wniosków, które są kierowane do Sądu w przeświadczeniu, że spełniają wymogi z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.