Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1795/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E.W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że według oświadczenia wnioskodawcy skarżący E.W. utrzymuje się z dochodu w wysokości 400 zł miesięcznie tytułem dzierżawy gospodarstwa rolnego na rzecz S.W. Skarżący podał, że posiada dom o pow. 80 m2, mieszkanie o pow. 80 m2, nieruchomość rolną o pow. 12 ha oraz budynek gospodarczy do rozbiórki. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych kosztowności, udziałów, obligacji, ani wyrobów ze złota. W piśmie z dnia 10 lutego 2009 r. wnioskodawca wyszczególnił swoje miesięczne wydatki, którymi są: opał – 30 zł, gaz z butli – 40 zł, prąd – 30 zł, środki higieny, lekarstwa, ubranie – 25 zł, telefon – 25 zł oraz wyżywienie – 250 zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji oświadczenie to jest mało wiarygodne, zwłaszcza w świetle faktu, że E.W. jest inwestorem budynku mieszkalnego, a w aktach znajduje się pozwolenie na budowę z dnia 10 czerwca 2003 r. oraz protokoły z oględzin potwierdzające fakt realizacji inwestycji w okresie późniejszym.
Wnioskodawca zrealizował również budynek garażowo-gospodarczy o wymiarach 12 x 36,80 m. W tej sytuacji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie E.W. złożył zażalenie podnosząc, iż gospodarstwo rolne, dom i budynek gospodarczy zostały wydzierżawione i jedynym dochodem miesięcznym jest kwota 400 zł z tytułu dzierżawy i opieki nad inwentarzem, którego posiadaczem jest S.W. Nie wiadomo też, z jakiej podstawy prawnej Sąd wyprowadza wniosek, iż wnioskodawca nie ujawnił wszystkich źródeł dochodu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Sąd może na wniosek osoby fizycznej przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie.
Wyjaśnić zatem należy, że jeżeli oświadczenie wnioskodawcy budziło wątpliwości Sądu pierwszej instancji, to Sąd ten powinien był wezwać go do nadesłania dodatkowych dokumentów lub oświadczeń. Stosownie bowiem do regulacji art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeżeli natomiast Sąd postanowił przyjąć wyjaśnienia wnioskodawcy zawarte w piśmie z dnia 10 lutego 2009 r. i nie zdecydował się prowadzić w tej sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, to powinien dać wiarę oświadczeniom skarżącego. Za przyjęciem, iż oświadczenie wnioskodawcy odpowiada prawdzie przemawia też rygor odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 Kodeksu karnego).
Niezależnie od odpowiedzialności karnej wnioskodawcy za fałszywe oświadczenie, sąd administracyjny, działając na podstawie art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powinien cofnąć przyznane prawo pomocy, gdyby okazało się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z wydatkami. W zależności od dokonanej oceny wniosek ten powinien być rozpatrzony przez Sąd pod kątem oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego, bądź też w zakresie możliwości partycypowania w tych kosztach. Fakt bycia właścicielem nieruchomości i realizacji wcześniejszych inwestycji budowlanych może przemawiać za tym, żeby skarżący partycypował w kosztach postępowania sądowego, zważywszy jednak na odległy czas realizacji inwestycji, kwestia ta winna być przedmiotem dodatkowych ustaleń Sądu, które winny przybrać formę wezwania w trybie art. 255 ustawy.
Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.