Uzasadnienie
Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu postanowienia, w dniu 20 marca 2006 r.(data nadania w urzędzie pocztowym) [...] Okręg Wielkopolski wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w związku ze skargą na decyzję Ministra Środowiska z dnia 8 listopada 2005 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji na temat środowiska.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie nie działa w celu osiągnięcia zysku, a prowadzi jedynie społeczną działalność związaną z ochroną środowiska. Sprawy finansowe natomiast Stowarzyszenia ograniczają się do zbierania składek członkowskich w symbolicznym wymiarze. Jak wynika z oświadczenia zawartego w nadesłanym formularzu PPPr skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego trwałego majątku. Za ostatni rok obrotowy według bilansu Stowarzyszenie poniosło stratę w wysokości 961,53 zł. Na dzień 30 stycznia 2006 r. na koncie Stowarzyszenia znajdowały się środki w kwocie 350,29 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy, zważył iż skarżące Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazało, iż występuje w niniejszej sprawie w "interesie publicznym", realizując swoje cele statutowe. W takim wypadku, należy mieć na uwadze, ze skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Jak wynika z przedstawionych dokumentów kwotą konieczna na pokrycie kosztów postępowania Stowarzyszenie dysponuje.
W ocenie Sądu w sprawie nie ma istotnego znaczenia fakt, iż pokrycie kosztów postępowania może utrudnić Stowarzyszeniu realizację jego celów w innych zakresach. Sąd ma na uwadze poniższe okoliczności. Fakt pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości, w ocenie Sądu, nie może stanowić podstawy do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak jest przeszkód uniemożliwiających pobieranie wyższych składek. Stowarzyszenie ustalając wymiar składek członkowskich na minimalnym poziomie, nie może jednocześnie zakładać finansowania kosztów swojej działalności przez Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników.
Wobec powyższego Sąd uznał, że strona wnioskująca nie wykazała, iż rzeczywiście nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł (wpis od skargi). Nie zachodzi zatem przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej powyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie złożył [...] - Okręg Wielkopolski, podnosząc iż Sąd niewłaściwie zastosował art. 246 § 2 pkt 2 uznając, że znajdująca się na ich rachunku bankowym kwota 350,29 zł. jest dostateczną dla pokrycia opłat sądowych.
Skarżący twierdzi, że wymieniona kwota nie jest dostateczną dla pokrywania kosztów sądowych, gdyż są to środki niezbędne do poniesienia innych, koniecznych wydatków wynikających z ciążących na Stowarzyszeniu umów, zwłaszcza najmu lokalu, abonamentu telefonicznego czy konieczności dokonywania opłat pocztowych. Odmowa zwolnienia z opłaty stawia organizację przed alternatywą, polegającą na wyborze pomiędzy rezygnacją z dostępu do Sprawiedliwości i tym samym zaniedbaniu powinności statutowych, albo niewywiązaniu się z umów i naruszeniu Kodeksu Cywilnego. Sam ustawodawca przewidział sytuację w jakiej Stowarzyszenie się znajduje, używając w § 2 pkt 2 słowa "dostatecznych" zamiast użytych w pozostałych punktach art. 246 określeń "jakichkolwiek" oraz "żadnych".
Stowarzyszenie, nie zgadza się z zawartym w postanowieniu stwierdzeniem, iż winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Informuje, iż norma ich działalności zakłada domniemanie istnienia w R.P. państwa prawnego, to znaczy takiego, w którym urzędnicy wykonują swoje ustawowe obowiązki, polegające m.in. na wydawaniu decyzji w oparciu o właściwe podstawy prawne. Stowarzyszenie planując swój budżet nie może zakładać niepraworządności Urzędów. Nieuwzględnienie wniosku jest próbą przerzucenia na Stowarzyszenie kosztów złamania przez urzędników Ministerstwa Środowiska procedur administracyjnych i jako takie jest niesłuszne i niesprawiedliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz., 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznanie w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż [...] nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można bowiem przyjąć że jedynym przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest aktualny stan finansów Stowarzyszenia, czyli według jego oświadczenia, zgromadzona na koncie suma w wysokości 350,29 zł.
Należy bowiem zgodzić się w tej mierze z argumentacją podniesioną w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji, iż skarżące Stowarzyszenie wypełniając swoje cele statutowe tj. monitorowanie działań administracji publicznej w zakresie ochrony przyrody powinno było uwzględnić w ramach swojej działalności środki potrzebne na ten cel. Zaniedbanie tej strony działalności Stowarzyszenia oznacza w istocie przerzucenie kosztów jego aktywności na Skarb Państwa, czego nie można zaakceptować.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie nie wykazało, iż poczyniło wszystkie możliwe czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokryciu ustawowych kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Jeżeli natomiast Stowarzyszenie potrafiło, co wynika z zażalenia, zabezpieczyć środki finansowe na realizację umów, najmu lokalu, abonamentu za telefon, opłat pocztowych itp. to powinno było także zabezpieczyć środki finansowe na wykonywanie swoich celów statutowych polegających na udziale w postępowaniach sądowych.
Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W ramach planowania wydatków Stowarzyszenie, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno było uwzględnić także konieczność posiadania środków na tą część swojej działalności. Nie wydaje się być przekonywujący argument podniesiony w zażaleniu, iż Stowarzyszenie nie przewidziało udziału w postępowaniu sądowym, gdyż norma ich działalności zakłada domniemanie istnienia w R.P. państwa prawnego.
W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2006 r. odmówił [...] przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.