Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2004r. (sygn. akt sygn. akt II SA/Gd 3678/01) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę D. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 września 2001r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie.
Dnia 28 października 2004r. D. L. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2004r. (sygn. akt II SA/Gd 3678/01) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wobec wniesienia przez skarżącą sprzeciwu powyższe postanowienie, na podstawie przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) utraciło moc, a rozpoznający sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2005r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym w ten sposób, że zwolnił skarżącą od opłat sądowych oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 kwietnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem posiada stałe miesięczne dochody, które pozwalają jej na zaoszczędzenie środków na prowadzenie sprawy z jej skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w szczególności na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, którego wynagrodzenie oszacował na 240 zł. Sąd I instancji uznał jednak, że skarżąca wykazała przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od całości opłat sądowych,
Sygn. akt. II OZ 575/05 albowiem jej sytuacja majątkowa w zestawieniu z wykazanymi przez skarżącą kosztami koniecznego utrzymania dla niej i jej rodziny wskazuje, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Na powołane postanowienie z dnia 11 kwietnia 2005r. D. L. wniosła zażalenie z dnia 21 kwietnia 2005r., w którym podniosła, że przez całe życie, wychowując samotnie trójkę dzieci nigdy nie prosiła o pomoc. Obecnie ma 79 lat i niską emeryturę, która wraz z rentą córki ledwo wystarczają na pokrycie opłat i utrzymanie. Z otrzymywanych pieniędzy nie jest więc w stanie nic zaoszczędzić. Skarżąca dodatkowo podniosła, że obecnie czeka na operację wstawienia protezy stawu kolanowego i zaćmy. W związku z powyższym D. L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.
Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest przyznawane w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z regulacją art. 146 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.
Z konstrukcji powołanych przepisów wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego, co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o przyznania prawa pomocy.
Należy zauważyć, że z prawo pomocy jest ze swej natury instytucją wyjątkową, stosowaną tylko w przypadku, gdy strona znajduje się w bardzo trudnym położeniu materialnym i ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Może być więc stosowane jedynie w przypadku osób rzeczywiście ubogich, dla których uiszczenie kosztów sądowych oznaczałoby konieczność drastycznego uszczuplenia środków przeznaczonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, a ich miesięczny dochód kształtuje się na poziomie 1.969,37 zł netto. Na kwotę tę składa się emerytura otrzymywana przez skarżącą z ZUS oraz renta rodzinna córki. Skarżąca jest właścicielką mieszkania w kamienicy o powierzchni 110m², nie posiada innego majątku oraz zasobów pieniężnych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że jest osobą schorowaną, a jej wydatki na leki kształtują się na poziomie 200 zł miesięcznie oraz ponosi koszty związane z utrzymaniem zajmowanego mieszkania. Z przedstawionych rachunków i faktur VAT opłaconych przez skarżącą w okresie od sierpnia do października 2004r. wynika, że całkowite miesięczne koszty utrzymania mieszkania przez skarżącą wynoszą 131,60 zł. Faktury wystawione za gaz w sezonie grzewczym wykazują, że wydatki skarżącej w tym okresie związane z ogrzewaniem mieszkania wynoszą średnio ok. 263,46 zł. W toku postępowania skarżąca podniosła też kwestię konieczności remontowania mieszkania zamieszkiwanego przez siebie i córkę, które znajduje się w bardzo złym stanie.
Mając na uwadze opisany wyżej stan faktyczny należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że znajduje się w sytuacji materialnej pozwalającej na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Posiada bowiem wraz z córką stały dochód, którego nie przeznacza w całości na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. W sposób nie budzący wątpliwości skarżąca udowodniła jedynie wysokość kosztów utrzymania mieszkania, na które przeznacza stosunkowo niewielką część dochodów. Skarżąca nie przedstawiła
Sygn. akt. II OZ 575/05 natomiast dowodów na okoliczność ponoszenia kosztów leczenia w wysokości 200 zł miesięcznie oraz konieczności przeprowadzenia operacji, o których mowa w skardze. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ze względu na wiek skarżącej istnieje duże prawdopodobieństwo, że ponosi ona wydatki na zakup lekarstw w ww. wysokości i wskazaną kwotę zaliczył na poczet niezbędnych miesięcznych wydatków skarżącej.
Kwestia, iż skarżąca ma wydatki wynikające z konieczności przeprowadzenia remontu mieszkania, które ograniczają jej zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, które ma co do zasady charakter wyjątkowy.
Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności, tym bardziej, że wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej córkę na to pozwala. Nie można zgodzić się z sytuacją, w której wydatki strony ponoszone na cele inne niż służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. powołany remont mieszkania) miałyby mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych wynikających z ustawy.
Biorąc jednak pod uwagę konieczność ponoszenia przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i kosztów leczenia (w najbliższej przyszłości zwiększonych w związku z oczekiwanymi operacjami) z jednej strony oraz wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej córkę z drugiej Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku słusznie orzekł o częściowym przyznaniu skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od całości opłat sądowych.
Odnosząc się do innych okoliczności podnoszonych przez skarżącą, takich jak fakt samodzielnego wychowania trójki dzieci, czy braku wnioskowania w przeszłości o udzielenie jakiejkolwiek pomocy przez państwo należy zauważyć, że nie mogą one stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Jedyną bowiem ustawową przesłanką przyznania takiego prawa jest sytuacja materialna wnioskodawcy.
W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 ustawy orzekł jak w sentencji.